Gündemi Nasıl İyi Analiz Edebiliriz? Medya Okuryazarlığı Nedir?

Merhaba.

Son derece geniş ve hakkında kitaplar dolusu yazı yazılabilecek olan Medya Okuryazarlığı hakkında mümkün olduğu kadar kısa bir bilgilendirme yaparak sizin de görüşlerinizi alabilmek için bu Bence’yi hazırlamaya niyetlendim. Görüşlerinizde eğer varsa ilave bilgilerinizi de aktarmanız benim için son derece önemli. Zaman ayırıp okuduğunuz ve görüşlerinizi bildirdiğiniz için sizlere peşinen teşekkür ediyorum.

Çocuklarımızı da medya okuryazarlığı konusunda yetiştirmemiz gerekli. Bu konu okul müfredatlarında da yerini aldı. Ancak ben bu Bence'mde, yetişkinleri ele alacağım.

Medya nedir?

Teknolojinin bu kadar gelişmesi ile birlikte, artık hayatımızın her anında ve alanında haber, mesaj, fotoğraf, reklam, program, yorum vb. şekilde görsel, işitsel basılı medya malzemeleri ile bombardıman altına alınıyoruz.

“Medya nedir?” diye düşünüldüğünde hepimizin aklına ilk olarak televizyon, gazete, radyo ve internet geliyor. Ama sadece bu kadarla sınırlı değil medya. Biraz daha düşünürsek, hayatımızın her anında karşımıza çıkan bir medya malzemesi olduğunu rahatlıkla görürüz. Okuduğumuz kitaptan, oynadığımız bilgisayar ve telefon oyunlarına, gezdiğimiz markette gördüğümüz ürün ambalajlarından, elimizdeki telefon ekranından baktığımız sosyal medya paylaşımlarına, karikatürlerden videolara kadar her şey medya malzemesidir.

Üstelik, medya zamanla toplumsal yaşamımızın merkezine dönüşmüş ve hepimizi bu araçlara bağımlı hâle getirmiştir.

Medyaların amaçları nelerdir?

Bireyler ve topluma her an uygulanmakta olan bu medya bombardımanının kimi zaman eğlendirmek ve bilgilendirmek gibi masum amaçları var iken, zaman zaman da kitlenin yönlendirilmesi, ikna edilmesi, uyutulması, kandırılması, ihtiyacı olmayan malzemeyi satın alması, propaganda, kara propaganda, dolandırıcılık vb zararlı amaçları da olabilir.

Medya okuryazarlığı nedir? Ne değildir?

Çeşitli türden (görsel, işitsel, basılı, vb.) medya mesajlarına erişebilme, erişilen medyaları eleştirel bakış açısıyla çözümleyip değerlendirebilme ve kendi medya iletilerini üretebilme becerisi “Medya Okuryazarlığı” olarak adlandırılmaktadır. Kısaca “anlama, değerlendirme ve iletme” yeteneklerine sahip olmalıyız.

Uğradığımız bu medya bombardımanı karşısında, eğer bilinçli ve dikkatli olmazsak, iyi anlamaz ve değerlendirmezsek; kötü amaçlı medyaların kurbanı olmamız işten bile değildir. Bir baktığımızda hiç ihtiyacımız olmayan bir ürünü satın aldığımızı, dolandırılmış olduğumuzu, kitlesel olarak ülkemizin ve bizlerin faydasına olan bir şeye karşı durduğumuzu ya da zararına olan bir şeye destek olduğumuzu, atı alanın çoktan Üsküdar’ı geçmiş olduğunu görebiliriz.

Nasıl davranmalı, ne yapmalıyız?

Medya Okuryazarlığı; Erişim, Analiz, Değerlendirme ve Üretim aşamalarından oluşur.

• Erişim :

Bilgiyi bulmak, bilgiye erişmek demektir. Her an medya vasıtaları ile karşı karşıyayız. Erişim özellikle yaptığımız/yapacağımız araştırma için önem taşıyor. Arama motorlarına sadece bir kelimeyi yazmaktan ziyade; anahtar kelimeleri doğru tespit ederek hedefimizi tam 12’den vurmak, aramamızı nasıl özelleştireceğimizi, süzeceğimizi de bilmek son derece önemlidir. Eğer bir kitaptan araştırma yapılıyorsa, konu dizinini kullanmak gibi. Bu bize gereksiz ayrıntılara boğulmadan kısa sürede hedefe ulaşma olanağı sağlayacaktır. Aynı zamanda içerik araştırması ve bilginin depolanması ve her istediğimizde ulaşılabilir olması da bu aşamaya dâhil edilir.

• Analiz :

Medya metinlerini okumak, seyretmek, anlamak, eleştirmek, çözümleme yapmak, eleştirel bir perspektifle bakabilmektir.

Çözümlemede; gerçek-kurgu, neden-sonuç gibi zıtlıkları ve ayırt edici özellikleri belirleme ve karşılaştırmalar yapılmalıdır. Bir mesajın arka planının ve amacının bilinmesi ve ona göre tüketilmesi için;

Bu mesaj kim tarafından, ne için hazırlanmış?

Bundan kim kazançlı çıkar?

Bu medya mesajı bana hangi görüşü veya ürünü satmaya çalışıyor?

Konuşulanlarda kim, ne söylüyor?

Ne tür bir müzik kullanılmış?

Anlatılanların duygusal ve mantıksal olarak nasıl bir etki uyandırma amacı var?

gibi bir dizi soru ile mesajın anlaşılması ve tanınması sağlanır.

• Değerlendirme :

Herhangi bir olumlu ya da olumsuz önyargı olmadan, elde edilen verilerin değerlendirilmesi ve araştırılması yapılmalıdır. Bu şekilde, mesajı hazırlayanın konudaki yaklaşımını tanıyıp, müteakip mesajlara hazırlıklı olmak sağlanır.

Anlatılan hikâyenin gerçek ve güncel olup olmadığını belirleme, mesajdaki kişiliklerin ahlaki açıdan uygun davranıp davranmadıklarını belirleme, haberin doğruluk ve güncelliğini saptama, reklamın sunduğu bilgilerin objektifliğini saptama, ürünün reklamda söylenenleri yapıp yapmadığını belirleme, programın toplum üzerindeki etkisini değerlendirmek vs.

Mesaj tek bir tarafın gözünden görülmeyip, karşı tarafın da bu konudaki mesajları tespit edilerek değerlendirilmelidir. Bu şekilde objektif ve gerçekçi olarak mesaj hakkında kararımızı verebiliriz.

• Üretim :

Eriştiğimiz bilgi hakkında, yaptığımız analiz ve değerlendirme neticesinde oluşan fikrimizi başkalarına ulaştırmak için tercih edeceğimiz yönteme göre kendi iletimizi oluşturduğumuz aşamadır. Ürünümüz bir sosyal medya mesajı, makale, kitap, konuşma ve sözlerimiz, fotoğraf vb bize de medyaların ulaşmasını sağlayan aklımıza gelen her yöntemde olabilir.

SONUÇ

Hayatımızın her aşamasında bizleri bir şekilde yönlendirmek amaçlı medya mesajlarına maruz kaldığımız bu çağda, özgür bireyler olarak kendi kararlarımızı verebilmek ve hayatımıza başkalarının tesiri altında yön vermeden devam edebilmek ve çıkarlarımızı koruyarak “Benim hayatım! Benim Kararım!” diyebilmek ve aldatılmamak için hepimizin iyi birer medya okuryazarı olmamız gerektiğine inanıyorum.

Sözlerimi Nevizade’nin çok sevdiğim bir sözü ile tamamlamak istiyorum.

“Cehlin ol rütbesi sehl olmaz, tahsilsiz bu rütbe cehl olmaz.”

demiş. Yani

“Cehaletin bu kadarı kolay olmaz, eğitim görmeden bu kadar cahil olunmaz.”.

Özellikle son yıllarda insanlarımızı yanlışların doğru olduğuna inandırma, bazı duygularını siyasi amaçlarla sömürerek kendilerine güç sağlama ve taraftar toplama, sürü psikolojisi yaratma amaçlı olarak yoğun bir propaganda yapılıyor. Günümüz insanı her türlü bilgiye rahatça ulaşabilme imkân ve kabiliyetine sahip. Kör olmayalım, araştıralım, bizi istedikleri gibi yönlendirmelerine izin vermeyelim, analiz edelim ve kendi kararlarımızı vererek hayatımıza “Benim hayatım! Benim Kararım!” diyerek özgür beyinli bireyler olarak devam edelim.

Tarih : 11.05.2021 Saat: 20:44

Faydalanılan Kaynaklar :

https://www.medyaokuryazarligi.gov.tr/index.php

https://www.iienstitu.com/blog/medya-okuryazarligi-nedir

#Gündem #Analiz #Medya #Haber #Gundem