2.5 yaşındaki kızıma çoklu dil eğitimi aldırabilir miyim?

Giderek kutuplaşan bir dünyada çok kültürlü çocuklar yetiştirmeyi (elinde olanakları olsa bile) herkes düşünemiyor ya da cesaret edemiyor. Öncelikle öngörü ve cesaretiniz için sizi kutluyorum. Kanımca, çocuklarımızın geleceğine yapılabilecek en etkili yatırım, çok dilli ve çok kültürlü yetişmelerine ortam sağlamaktır.

Bebeklerin dil edinim süreci (doğumu izleyen saatlerde) başladığında, durdurulması artık neredeyse imkansızdır. Yetişkinlerde bu süreç ne yazık ki, çocuklarda olduğu kadar zahmetsiz ilerleyemez. Çocuklar bu eşsiz dil kazanma becerisi sayesinde, değişik kültürel yapılar içeren ortamlarda rahatlıkla aynı anda bir çok dili kazanarak büyüyebilir.

İlginç olan, çocuğun anne dili veya baba dili diye ayrım yapmadan, tüm dilleri ana dil düzeyinde kaydetmeyi sürdürmesidir. Büyüdüğünde bu dillerden tümünde aksansız konuşabilir. 2,5 yaş kesinlikle geç kalınmış bir yaş olmayıp, yeni diller edinmek için harika bir yaştır.

"Türkçeyi öğrenme sürecinde olduğundan iki dili karıştırıp zorlanır mı, kafası karışır mı" diye korkmanıza kesinlikle gerek yok. Size bir öğüt veren olduysa, o kişinin bu konudaki görüşlerini artık dinlemeyin, beli ki bu işlerden anlamıyor.

Bebeklerin normal koşullarda, her biri 10 bin boş sayfa içeren 10 bin kitaplık bir bellekle dünyaya geldiği söylenir. Dillerin karıştırılması ancak birkaç minik ve şirin söyleyiş yanlışı biçiminde olur. O kadarcık yanlışı tek dilli çocuklar da yapıyor. Aksansız 5 dil konuşan 15 yaşında bir çocuk tanıyorum. Şu sıralarda altıncı dil olarak İspanyolca edinmeye başladı. Ne kadar kolay, zahmetsiz öğrendiğine inanamazsınız.

Benim size önerim şudur; Siz çocukla yalnızca Türkçe konuşun, baba yalnızca Almanca konuşsun. Bundan ödün vermeyin, direnin. Siz kendi aranızda gene Türkçe konuşmayı sürdürebilirsiniz. Bilişsel işleyiş şöyle çalışıyor: Çocuğun yanındayken siz masa diyorsunuz, eşiniz Tisch diyor, siz pencere diyorsunuz, eşiniz Fenster diyor.

Bilinç aygıtında konumlu bulunan "veri uyarlama" becerisi hemen devreye giriyor, masa ile Tisch, pencere ile Fenster iki ayrı dosyaya ama aynı klasör içine yan yana kaydediliyor. Bunun için sizin bir şey yapmanıza gerek, fabrika ayarları böyle.

Çocukta şu algı gelişiyor: "Hmm demek ki masa denen bu eşyanın iki adı var, pencerenin ve daha pek çok şeyin de iki adı varmış. Annem bir adını biliyor, babam ise diğer adını." Zamanla her şeyin iki adı olduğu bilgisi yerleşiyor, her adın yanına ikinci ad için yer açıyor ve böylece çift dilli büyümüş oluyor. Gramer için kaygılanmayın, o da fabrika ayarlarında geliyor.

Eski İstanbul'un çok kültürlü sokaklarında çocuklar, örneğin evde Türkçe konuşurken, oyun arkadaşlarından Rumca, Ermenice, Fransızca, İtalyanca, Ladino, Bulgarca ya da Almanca gibi dilleri öğrenebiliyordu.

Çocuklarda çoklu dil eğitimi kaç yaşından itibaren başlayabilir diye sormuşsunuz. Ne kadar erken başlarsa, o kadar iyidir. Bilimsel olmamakla birlikte, kabaca şunu söyleyebiliriz; İlk 100 gün ses tanıma, kaydetme evresidir. İzleyen 100 gün sesleri eklemleme, bu ilk 200 günü izleyen 300 gün ise sözleri anlamlarıyla ilişkilendirme evresidir. İkinci 500 gün, çocuğu kendisi yapan özellikleri tanıma ve bunlarla ilişkili özanlatım evresidir.

Türkçe ve Almancanın dilbilgisi çok farklı da olsa çocuğunuz karışıklık yaşamaz

Şöyle düşünelim, hiç bir anne-baba çocuğuna fillerin edilgen biçimini öğretmez ama çocuk bunu edinir. Oyuncak düştü, baba geldi ya da kapı açıldı diye konuştuğunuzda, o içerik üzerinden bağlantı kurar ve sonuç çıkarır. Çocuklar 4,5 yaşına gelince zaten anlamsal (semantik) bağla birlikte edilgen çatıyı kendiliğinden öğrenir.

Bunun nedeni, dil edinmenin her çocukta biyolojik olarak uyarılmasıdır. Biyolojik etkenler çoklu anadil edinim sürecinde dış dünyadan derlenen verilerle birlikte evrensel dilbilgisi konseptini oluşturur. Buna göre, çocuğunuz Türkçe ile Almancayı rahatlıkla birlikte öğrenebilir.

Başka sorularınız olursa çekinmeyin, bu yolculuğunuzda bir katkım olması beni mutlu eder.