''Bu Yalnızca Bir Teori Kanıtlanmış Bir Şey Değil'' Yanılgısı

Yanlış Bilgi

Bir çok kimse teorilerin uydurulmuş fikirler olduğunu eğer ispatlanırsa kanunlara dönüştüğünü sanıyor. Bu tamamen yanlış bir bilgidir. Teoriler ve kanunlar birbirlerine dönüşmezler ve teoriler bilimsel olarak doğruluğu defalarca gösterilmiş şeylerdir ve içlerinde yasaları, olguları ve hipotezleri barındırdığından oldukça güvenilirlerdir.

Bilimsel Yöntem

1) Bilimsel bir konuda araştırma yaparken öncelikle bir problem tespit edilmelidir. Mesela havada serbest bıraktığınız bir cismin yere düştüğünü gözlemlersiniz ve ilk aşama olan 'problemi tespit etme' aşamasını geçmiş olursunuz.

2) Daha sonra bu olayla ilgili verileri toplarsınız örneğin cisim havadan hangi hızla bırakıldı yere hangi hızla çarptı cismin ağırlığı ne kadar gibi özellikleri kaydettikten sonra 'verileri toplama' aşamasını da geçmiş olursunuz.

3) Sırada hipotezi oluşturma aşaması var. Yaptığınız gözlemlere ve elinizdeki verilere dayanarak ortaya bir fikir atarsınız. Örneğin ''cisimlere yer tarafından bir çekim kuvveti uygulanır'' hipoteziniz test edilebilir ve yanlışlanabilir nitelikte olmalıdır.

4) Şimdi yapmanız gereken hipotezinizi denemektir. Bunun için deney ve gözlemler yapmalısınız. Mesela aynı ortamda bir çok cismi havada serbest bırakırsınız ve hareketlerini gözlemlersiniz.

5) Eğer yaptığınız deneyler hipotezinizi doğrulamıyorsa 3. maddeye geri dönüp farklı bir hipotez oluşturmalı ve tekrar denemelisiniz.

6) Eğer yaptığınız deneyler hipotezinizi doğruluyorsa artık hipotezle ilgili belli çıkarımlar yapabilir ve hipotezinizi diğer bilim insanlarıyla paylaşabilirsiniz.

7) Bilim insanları hipotezinizi dener ve yanlışlamaya/çürütmeye çalışır. Ve çürütülemedikçe hipotez git gide güçlenir ve ona olan güven artar. Diğer bilim insanlarının da katkılarıyla içine matematiksel prensipler ve açıklamalar da eklenir. Bu sayede hipoteziniz genel bir geçerlilik kazanmış olur ve artık teori (kuram) olarak adlandırılır.

Olgu Nedir?

Olgular, bilimsel verilere dayalı ve doğruluğu kanıtlanabilir, tartışmaya açık olmayan bilgilerdir. Örneğin; yer çekimi bir olgudur. Cisimler yer çekimine uğrarlar. Ya da suyun 100 derece de kaynaması (uygun şartlar altında) bir olgudur. Yani olgular, yoruma açık olmayan ve doğruluğu kabul edilen bilimsel bilgilerdir.

Hipotez (Varsayım) Nedir?

Hipotezler, bir olguyla ilgili, bilimsel veriler ve gözlemlere dayanan geçici çözüm önerileri, fikirlerdir. Bilimsel yöntemin en küçük birimi olmasına rağmen yine de bilimsel gerçeklere dayanır. Deneysel olarak yanlışlığı gösterilemez ve geniş bir geçerlilik kazanırlarsa kuramlara dönüşürler.

Hipotezlere de, her enzimin bir gen tarafından kontrol edildiğini savunan; Bir Gen Bir Enzim Hipotezi örnek olarak verilebilir

Kanun (Yasa) Nedir?

Bir olguyla ilgili, deney ve gözlemlere dayanan, matematiksel prensiplerdir. Genel olarak matematiksel formüllerle ifade edilirler. Örneğin Newtonun ikinci hareket yasası; F=m.a formülüyle ifade edilir.

Teori (Kuram) Nedir?

Geniş bir geçerliliği olan ve doğruluğu gözlem ve deneylerle defalarca kanıtlanmış bilimsel açıklamalardır. Olguların nasıl ve neden meydana geldiğini açıklarlar ve bunun için yasalardan, olgulardan ve ilkelerden yararlanırlar. Yani içlerinde hem yasaları hem olguları hem de hipotezleri barındırırlar. Bu yüzden oldukça güvenilir ve güçlü açıklamalardır. Yani ispatlanınca kanuna dönüşmezler doğruluğu ne kadar çok kanıtlanırsa ona olan güvenimiz o kadar artar ama teori, teori olarak kalır. Çünkü teoriler zaten bilimsel yöntemin en üst basamağıdır teorilerden daha güvenilir açıklama çeşitleri yoktur.

Şunu da söylemeliyim ki teoriler ne kadar ispatlanırsa ispatlansın mutlak doğrular olarak kabul edilemezler. Yani belli bir zamanda belli şartlarda ispatlanmış olan bir şey ilerleyen zamanlarda çürütülebilir. Yani ispatlanması demek o şeyin kesin doğru olduğu anlamına gelmez. Bir şeyler gözden kaçmış olabilir ya da hesaba katmadığımız bir şeyler olabilir. Bilim ve teknoloji geliştikçe daha fazla şeyin farkına varırız. Bu yüzden bir teori gelir ve daha iyisi gelince terk edilir.

Her bilim insanı kendinden önceki bilim insanlarının çalışmalarının üstüne farklı şeyler koyar ve böylece bilim ilerlemiş olur. Mesela Newton cisimlerin yer çekimine maruz kaldığını söyledi ama bu yer çekiminin tam olarak nasıl meydana geldiğini açıklayamamıştı. Onun bıraktığı yerden Einstein devam etti ve yer çekiminin mekanizmasının uzayın ve zamanın bükülmesi olduğunu söyledi (genel görelilik) belki de yarın başka bir bilim insanı Einstein'ın da gözden kaçırdığı bazı şeyleri fark edip yeni bir teori ortaya atacak ve bu sefer onu kabul edeceğiz. Yani teoriler gelip geçicidir bu yüzden hiç bir teoriye ön yargıyla yaklaşmamanızı tavsiye ederim.

Hücre teorisi, gen teorisi ve evrim teorisi de teorilere örnek olarak verilebilir.

Sonuç olarak:

Hipotez, teori ve yasa gibi kavramları çok açık ve anlaşılır bir dille anlatıp bilimsel yöntem aşamalarından bahsetmeye çalıştım. Yukarıda da bahsettiğim gibi bilimsel yöntemin en küçük birimi olan hipotezler bile deney ve gözlemlere dayanır yani bilimsel şeylerdir. Dolayısıyla teorilerin ispatlanmamış ve belli kişilerin uydurduğu fikirler olduğunu söylemek çok yanlış olur ve aynı şekilde teoriler ile kanunlar birbirine dönüşmezler. Bu görülmüş şey değildir.

Okuduğunuz için teşekkür ederim, umarım faydalı olmuştur.