Vay... Be! Bunu Bilmiyordum: Elinizdeki Kaşıkta Ne Var?

Eğer şu an yemek yiyorsanız, elinizdeki kaşığı veya çatalı birkaç saniyeliğine havada tutun. Ve ona sadece bir yiyecek gibi değil, bir insanlık tarihi gibi bakın.

Çünkü sormamız gereken ve bizi hayretler içinde bırakacak o soru tam da orada duruyor:

"Bir dakika ya... Ben şu an sadece bir çorba mı içiyorum, yoksa binlerce yıllık bir insanlık hafızasını mı kaşıklıyorum?"

Çoğumuz mutfağı sadece bir karın doyurma odası, tarifleri de anneannelerimizden kalan basit damak zevkleri zannederiz. Oysa o tencerelerin kapağını biraz aralayıp coğrafyalara ve zamana baktığımızda, karşımıza ürpertici bir tablo çıkıyor.

Düşünün... Binlerce yıl önce, dünyanın bir ucunda, Amerika kıtasında bir insan topraktan kırmızı bir meyve koparıyor: Domates. Ondan binlerce kilometre uzakta, Akdeniz’in bir kıyısında bambaşka bir insan, bir ağacın meyvesini ezip yeşil bir sıvı elde ediyor: Zeytinyağı.

Bu iki insanın birbirinin varlığından haberi yok. Aralarında okyanuslar, yüzyıllar var. Ama günün birinde, insanlık bu iki bambaşka coğrafyanın mahsulünü getiriyor ve aynı tavanın içine koyuyor.

Neden? Sadece lezzet mi? Sadece bir tesadüf mü?

Bugün modern laboratuvarlardaki bilim insanları beyaz önlüklerini giyip o tavaya baktıklarında bize şunu söylüyorlar: "Eğer o kırmızı meyveyi o yeşil yağla pişirmezseniz, içindeki en güçlü şifreleri, hücre duvarlarının arkasına gizlenmiş o mucizevi maddeleri vücuda alamazsınız. Yağ, o hücrenin kilidini açan tek anahtardır."

İyi de, o ilk insan mikroskobu olmadan o hücre duvarını nasıl gördü? Kan tahlili mi yapıyordu? Hayır.

İşin daha da sarsıcı tarafı ne biliyor musunuz? Bu sadece bize özgü değil. Dünyanın öbür ucuna gidiyorsunuz, Japonya’da birbirini hiç tanımayan insanlar bambaşka iki malzemeyi birleştiriyor. Afrika’nın bir köyüne gidiyorsunuz, yerliler tamamen farklı iki kökü aynı kapta kaynatıyor. Güney Amerika’ya gidiyorsunuz, bir tahılla bir bakliyat aynı tabağa giriyor.

Ve bilim yüzyıllar sonra o tabakları incelediğinde hep aynı sonuca varıyor: "Bu iki malzeme birbirinin eksikliğini bir puzzle gibi tamamlıyor. Biri olmadan diğeri eksik kalır."

Birbirini hiç görmemiş, dilleri, dinleri, kültürleri bambaşka olan bu insanlar, nasıl oluyor da dönüp dolaşıp hep aynı kusursuz biyolojik eşleşmeleri buluyorlar? Milyarlarca yanlış olasılık arasından, o doğru kombinasyonlara yaklaşmayı nasıl başardılar?

Mesele tek bir dâhinin laboratuvarda formül bulması değil. Mesele, insan türünün o devasa, sessiz ve isimsiz kolektif öğrenme gücü.

Belki o insanlar vitamin nedir bilmiyorlardı. Mineralin, protein zincirlerinin adını bile duymamışlardı. Ama bedenleri biliyordu. Açlığı biliyorlardı, tokluğu biliyorlardı. Gücü biliyorlardı, halsizliği ve hastalığı biliyorlardı.

Binlerce yıl boyunca milyonlarca insanın yaşadığı, denediği, yanıldığı ve aktardığı o devasa deneyimler; elene elene, süzüle süzüle ortak bir insanlık hafızasına dönüştü. İşe yaramayanlar, hastalandıranlar, vücuda ağır gelenler unutuldu, elendi. İnsanı ayakta tutan, ona güç veren o büyülü kombinasyonlar ise kaldı. Ve adına "tarif" dendi.

Yani bugün mutfağınızda kaynayan o sıradan mercimek çorbası, üzerine sıkılan o iki damla limon, sadece bir akşam yemeği değildir.

O tarifler; laboratuvarı olmayan, kimya kitabı yazmayan, mikroskobu olmayan insanlığın, nesiller boyu kendi bedenlerini denek yaparak yazdığı "sessiz ve görünmez bir tıp arşividir."

Şimdi elinizdeki o kaşığa tekrar bakın. Siz şu an sadece karnınızı doyurmuyorsunuz; insanlığın bu dünyada hayatta kalmak için milyarlarca denemeyle oluşturduğu o devasa bilgi bankasından bir yudum alıyorsunuz.

Devam ediyor..