İngiltere'de Gerileyen Bahçecilik Anlayışına Tepkiden Doğan Bir Cennet: Eden Project

1994 yılında İngiltere'de Tim Smith, plakçılık işinden 30'lu yaşlarında emekliye ayrıldıktan sonra hobi olarak başladığı bahçe projesi işi sırasında ödenek bulmakta zorlanınca dahiyane bir fikir üretir: 'Dünya'nın tüm florasını bir alanda sergileyerek bahçe anlayışına yeni bir soluk getirmek'.

Ayrıca Türkçe adıyla Cennet Projesi adını verdiği bu projeyle Park Ve Bahçeler Dairesi'nden almayı beklediği destek ödenek miktarının azaltılmasını da protesto edecektir.

Ancak İngiltere, dünyanın her tarafından ve türlü iklimlerden getirilecek çeşitli egzotik bitkiler için soğuk iklime sahip olduğundan bu proje için uygun değildir. Fikrini yine bahçe uzmanı arkadaşları olan Philip McMilan ve Peter Thoday'e açar. Öneri onlara da çok cazip gelmiştir.

McMilan ve Thoday iklimi okyanus dolayısıyla nispeten daha ılıman olan güneydeki Cornwall bölgesini önerir. Buraya yapılacak olan sera tarzı bir yapı her şeyi halledecektir.

Cornwall bölgesi araştırılır ancak karşılarında bir başka sorun belirir. Bölgede uygun büyüklükte düzlük bir alan yoktur, tek alan St. Austell'deki eski bir kaolin ocağıdır ancak o da istenen büyüklükte değildir. Ayrıca 15 m derinlikte olan bu ocağın zemini uygun besleyici humuslu toprak yerine kil doludur.

Grup bir çözüm bulabilmek amacıyla projeyi bir mimarlık şirketine götürür. Şirketin iddialı ve ödüllü mimarı Nicholas Grimshaw asgari alandan maksimum hacim elde edebilecek harika bir proje yapar. Fakat proje pahalıdır ve kaynak bulmaları gerekmektedir.

Çaldıkları kapılardan sadece British Millenium Fund kendilerine 25.000 sterlinlik bir fon ayırabileceklerini söyleyince 1998 yılında projenin temeli atılır.

Yapım Aşamasındaki Zorluklar

Karşılaştıkları ilk problem bir çukur içinde olan kaolin ocağının yağışlarla biriktirdiği 100 milyonlarca metreküp suyun boşaltılma sorunudur. Çalışmanın ilk 3 ayı bu suyu boşaltmakla geçer. Ancak ileride olası şiddetli yağışlarla tekrar su basması ihtimalini de önlemek gerektiğinden saniyede 25 litre boşaltım yapabilen büyük bir drenaj sistemi de kurulur.

İkinci büyük problem kaolinin inşaat tutmayacak kadar gevşek yapısının düzeltilmesidir. Öyle ya, inşaat sırasında veya sonrasındaki ziyaretçi akınında çökebilir, binlerce kayıp verilebilir. Bunun için evlerden çıkan yeşil atıklar dönüştürülerek elde edilen maddeye ormandan getirilen ağaç kabukları eklenir ve oluşan karışım ocaktaki mevcut killi toprakla harmanlanır.

Her bitkinin ihtiyacı olan özel toprak ise tek tek kendi ülkelerinden taşınarak getirilir ki bu da hayli maliyetli bir süreç olur.

İki buçuk yıl süren zorlu ama olağanüstü başarılı bir çalışma sonrası 37.5 milyon sterline mal olan proje 2001 Mart ayında törenle açılır.

Cennet Projesi'ne Genel Bakış

Girişte 20 hektara yakın bir alan üzerine kurulu ve içinde dükkanlar, restoranlar, büfeler, eğitim salonları ve fotoğraf galerileri içeren oldukça büyük bir ziyaretçi merkezi yer almaktadır.

Ziyaretçi merkezinden sonra Biyom 'Biome' denen ve her biri 4'er kubbeden oluşan iki devasa seraya varılmaktadır. Biyomların biri 'nemli tropik iklim' bitkilerinin sergilenmesi için kullanılırken diğerinde ise 'ılıman iklim' bitkileri sergilenmektedir.

Biyomların büyüklüğü hakkında bir fikir vermek adına; nemli tropik iklim biyomu 240 m uzunluğunda 110 m genişliğinde ve 55 m yüksekliğindedir.

Bu iki büyük biyomu, çatısı çimle kaplı ve aynı anda 500 kişiye hizmet veren bir restaurant birleştirmektedir.

Biyomların haricindeki 12 hektarlık açık alanda ise yöre havasına uyum sağlayabilen değişik iklim kuşaklarından getirilmiş olan çeşitli bitki türleri sergilenmektedir.

Tüm bunların dışında konser ve değişik aktivitelerin düzenlendiği bir sahne de mevcuttur.

Bahçe içinde yorulmadan tur atmak isteyenler için özel trenler bile düşünülmüştür.

Henüz devreye girmemiş olan 3. biyom ise 'kuru iklim' bitkileri için planlanmaktadır.

Organik Mimari ve Teknolojik Tasarım Harikası Biyomlar

Biyomların yapımında Guinness Rekorlar Kitabı'na da giren 55 metrelik dev iskeleler kullanılarak çelik çokgenlerden oluşan bir yapı inşa edilir ve bu temel yapı güneş enerjisini yüksek düzeyde emerek ısı sağlayan ve havadan bile hafif olan ETFE maddesi ile kaplanır. Çokgen tercih edilme amacı güneşle temasta aynen arı peteğinde olduğu gibi kısıtlı yüzeyden max alan yaratabilmektir.

Bölgenin yağışlı olma sorunu, yağmur sularının iç mekan nemlendirilmesi ve depolanarak bitki sulanmasında kullanılmasıyla avantaja çevrilir.

Biyom çatılarındaki özel havalandırma sistemi ise içerideki nemi kaybetmeyecek ancak yeterli temiz havayı alabilecek şekilde tasarlanır.

Cennet Projesi'nin Amacı

1. İngiltere'deki Bahçe ve Parklar Dairesi'nin bahçeliği desteklemek için ayırdığı ödeneklerde yaptığı kesinti dolayısı ile gerileyen bahçecilik anlayışını protesto etmek
2. Hem inşaası sırasında hem de mevcut 500 çalışanıyla Cornwall bölgesindeki işsizlere iş imkanı vermek
3. Bahçecilik anlayışının nasıl olması gerektiği konusuna örnek teşkil etmek
4. Yok olan doğa dolayısı ile türleri saklayıp koruyarak gelecek nesillere aktarabilmek
5. Cornwall'daki jeotermal enerjiyi yeryüzüne çıkarıp kullanılmasını sağlayarak ilerleyen yıllarda en az 5000 evi doğal yöntemle ısıtabilmek
6. Yine bu jeotermal enerjiden türbinlerle elde edilecek elektrikle ülke elektrik üretimine hatrı sayılır katkı sağlayabilmek
7. Dünyada doğal yaşam sona erdiğinde gelecek nesillere hayatlarını devam ettirebilmeleri için fikir verebilmek
8. Corwall bölgesinin sosyo kültürel yapısını değiştirmek ve turizmi canlandırarak bölgenin ekonomiye katkısını arttırmak

9. Doğa dostu malzemelerden oluşan bir seranın doğayı destekleyerek varlığına katkıda bulunabileceğini göstermek

Ekolojik Serada Neler Var?

50 hektarlık bir alan için dudak uçuklatıcı bir rakam ama 3400 türe ait yaklaşık 100.000 bitki sergilenmekte. Aklınıza gelebilecek her türlü ve belki de henüz adını bile duymadığınız bitki türleri mevcut.

Nemli tropik serada Amazon, Afrika, Malezya ve Okyanusya'dan getirilen bitki türleri havuzlar, şelaleler, akarsu, gölet, yöresel egzotik evler ve kuş türleri ile birlikte sergilenmekte.

Ilıman iklim serası ise Avustralya, Akdeniz, Güney Afrika ve Kaliforniya'dan getirilen türlere evsahipliği yapmaktadır.

Dev Seranın Günümüzdeki Profili

Biyomların her birinin içi, bitkilerin çok iyi bakılması sayesinde kurulduktan bir yıl sonrasında bile seyre doyulmayacak görsel zenginlikteki bir ormana dönüşmüş durumda.

Hedeflenen ziyaretçi sayısının 2 katına daha ilk yılda ulaşılırken açıldığı günden itibaren günümüze kadar olan sayı 20 milyona yaklaşmaktadır.

Galerilerinde her yıl fotoğraf ve resim sergileri düzenlenerek sanatçı ve sanatseverlere destek verilirken düzenlenen konserler ve aktiviteler ile ilgi her geçen yıl katlanarak artmaktadır.

Daimi 500 çalışan sayısı gelişen park ve devreye girecek 3. biyomla birlikte her sene artış göstermektedir. Çalışanların çoğu Cornwall'daki işsizlerden oluşturulmuştur.

Bahçeciliği özendirmek ve gelişimini sağlayabilmek için çeşitli tohumlar satan dükkanlar da projede yerini almıştır.

Tüm bunları gördükçe, duydukça ve okudukça millet nelerle uğraşıyor demekten kendimi alamıyorum. Biz hala insanlığa hiçbir faydası olmayan papaz eriğini imam eriğine çeviren veya buna benzer projelere kafa yoralım ve destekleyelim.

Sevgiyle kalın, mutlu olun..