Satrançta Kale Neden Düz Gider? At Neden L Şeklinde Gider?

Aramızda hemen hemen herkes satranç oynamıştır veya kurallarını biliyordur. Ama taşların isimleri hakkında, hareket şekilleri hakkında hep soru işaretleri olmuştur. At neden L şeklinde gider? Kale, yerinden oynamayan bir cisimken neden düz gider? Bunları açıklayalım.

Öncelikle belirtmeliyim ki satranç taşlarının Türkçe isimleri, Hintçe orjinaline uygun değil. Avrupa dilindekiler ise Türkçe'den de beter.

Mesela Queen (kraliçe) değil Vezir.

Psikopos (bishop) değil Fil.

Şövalye (knight) değil At.

Buraya kadar Türkçe isimler orjinal aslına sadık. Ama bir tanesi hariç. 'Kale' aslında Türkçe'deki anlamıyla alakası yok. Kale adını verdiğimiz taş aslında, Antik Hint ve Antik Mısır ordularındaki savaş arabalarından başka birşey değil. Ve at arabaları sadece düz giderdi.

Teknik geliştirip az da olsa bir manevra kabiliyeti sağlayabilenler olmuş elbette. Hititler askeri başarılarını buna ve demire borçlular. Ama büyük radikal bir değişiklik olmamış.

At arabalarının tarihten silinmesinin en büyük sebebi de düz gitmesi yüzünden. Büyük İskender (Alexander The Great), Persleri yendiği savaşta at arabası tuzağı geliştirmiştir. Kaba tabirle 'bodoslama' giden at arabalarına göre talim yapan birlikler son saniyeye kadar sabit kalıp bir yanda iki yana çekilmişler. Böylece bodoslama giden at arabalarını çok az zaiyat vererek mağlup etmişler. O savaştan sonra at arabalarının savaşlarda kullanılması demode olmuş.

Savaş meydanlarından kalktıktan sonra bile at arabaları kullanılmaya devam edilmiştir. Son geçitleri ise Costantinople (Şimdiki adıyla İstanbul)'daydı.

Resimde gördüğünüz hipodrom artık yok ama eskiden şu andaki Sultan Ahmet Meydanı'ndaydı. Hipodromun kendisi kalmasa da ortasındaki dikili taşlar hala yerinde durmaktadır. Konuya geri dönecek olursak, manevra kabiliyetlerinin düşük olması at arabalarının yarışlarda kullanılmasına engel olmadı. İstanbul'daki 'Nika' ayaklanması ise son noktayı koydu.

Şimdi şunu sormak lazım, madem at arabaları bu kadar kullanışsızdı. Peki neden atın direk üzerine binmediler?

Bunun cevabı da atın evcilleştirilmesinde saklı. İlk evcilleştirilen atlar bugünkü midilli boyutunda idiler. Fazla ağırlık kaldırmaları pek mümkün değildi. O nedenle evcil atlar önce arabayla koşuldu, at ırkı gelişince ve irileşince de üzerine binilmeye ve silah kullanılmaya başlandı.

Yazının buraya kadar olan bölümünün sonucu; At ırkı en baştan şimdiki kadar iri ve güçlü olsaydı, satrançta kale düz gitmezdi..

Kalenin neden düz gittiğini anladığımıza göre, bir de at neden L şeklinde gider onu anlatalım.

Atların üstünlüğü savaş alanlarında diğerlerinden çok farklıdır. Birincisi piyade birliklerine göre muhteşem hızlıdırlar, at arabalarına göre ise muhteşem manevra kabiliyetine sahipler. Ve bu yüzden atlı birlikler düşmanı yandan sararlar.

Grafiklerde gördüğünüz gibi atlar önce düz gidip sonra aniden manevra yapmaları savaş alanında çok işe yarar. Orduyu yandan sarmak büyük bir avantajdır. Unutmayın, 1 kişiye 2 kişi kavga çıktığında hasımlar sadece Türk Filmlerinde sırayla saldırır.

Bu at avantajında Türkler ve akraba kavimleri o kadar iyi kullanmışlardır ki çok az ve göçebe nüfuslarına rağmen kendinden çok büyük ve daha ağır ordulara karşı zaferler kazanabilmişler. Hatta Romalılar ve Çinliler, Türkler ve Hunlar yüzünden büyük duvarlar örmek zorunda kalmışlardır.

Yine aynı özelliklere sahip Cengiz Han'ın ordusu ise dünyadaki en geniş sınırlara ulaşabilmiştir. Asya'nın tamamı, Arap yarımadası, Anadolu, Kuzey Afrika, Balkanlar, Polonya şeklinde söylenebilir. Bu konu hakkında söylenebilecek başka birşey daha vardır. At taşındaki bu mantıkla Go oyunu aynı mantıktadır.

Hatta mantık değil felsefeleri bile aynıdır. Bu oyunda çok pulu olan değil, her zaman rakibinin etrafını saran kazanır. İki taraf da birbiri etrafını sarmaya başladığında işler karmaşıklaşır. Ama satrançtaki hiyeraşi ve komplekslilik bu oyunda pek yoktur. Bu yüzden satranç her zaman daha çok tercih edilmiştir.

Teşekkürler.