Dikkat Etmemiz Gereken İslâmî Adâplar

TUVALET ÂDÂBI: Tuvalete ayet yazılı yüzük, kolye, kağıt vb. materyaller ie girilmez. Sol ayakla "Eûzü Besmele" ile girilir, "Elhamdulillah" diyerek sağ ayakla çıkılır. Tuvalete tükürülmez, sümkürülmez. Tuvalette konuşulmaz, şarkı vs. söylenmez. Paçalar herhangi bir sıçramaya karşı tedbir alınarak sıvanmalı, ayakta idrar edilmemelidir. Avret yerlerine ve pisliğe bakılmamalı, kıbleye dönülmemelidir.

BANYO ÂDÂBI: Banyodan önce mümkün mertebe dişler misvaklanmalı, tuvalette olduğu gibi sol ayakla girilip sağ ayak ile çıkılmalı ve avret yerleri örtülü olmalıdır. Girerken “Bismillahirrahmanirrahim, pisliklerin her cinsinden ve kovulmuş şeytanın şerrinden Allah’a sığınırım.” diye dua edlmelidir. Banyoda önce sağ ve sol omuz yıkanmalı ve idrar yapılmamalıdır. "Sizden biriniz banyo yaptığı yere idrar etmesin. Sonra bu idrar ettiği yerden abdest almasın. Vesvesenin çoğu bundan ileri gelir." Koltu altı ve kasık kılları azami kırk günde bir kesilmeli ve avret yerleri azami kırk günde bir yıkanmalıdır.

SU İÇME ÂDÂBI: Su, imkân dahilinde kıbleye dönerek ve oturur pozisyonda içilmelidir. Ayakta içmek günah ya da mekruh değildir ki Efendimiz zaman zaman ayakta su içmiştir. "Peygamber sallallahu aleyhi ve selleme zemzem verdim. Onu ayakta içti." (Buhârî, Hac 76, Eşribe 76; Müslim, Eşribe 117-119) Ancak oturarak içmenin sağlıklı olduğuna vurgu yapmış olup, oturarak içöeye imkânı olmayanlara da ruhsat vermiştir.

YEMEK ÂDÂBI: Yemeğe "Bismillâh" veya "Bismillâhirrahmânirrahîm" diyerek ve sağ el ile başlanmalıdır. Efendimiz sağ eli ile ve önünden yermiş. Peygamber Efendimiz "Bir arada yeyiniz; besmele çekiniz, yemeğiniz bereketli olur" buyuruyorlar (Ebû Dâvud, İmâre, 20). Lokma aşırı değil ağıza sığacak kadar alınmalı ve iyice çiğnenerek yutulmalıdır. Ağızda lokma varken ikinci lokma alınmamlı, dişlerle ekmek koparılmamalı ve ağızda lokma varken konuşulmamalıdır. Yemeğin soğuması için üflememeli, ağızdan lokma çıkartılması gerekirse sol el ile sofradan yüz çevirerek yapılmalıdır. Yemekten sonra eller güzelce temizlenmeli, dişler fırçalanmalı ya da misvaklanmalıdır.

KABİR ZİYARETİNİN ÂDÂBI: Abdestli olarak ziyarette bulunmak, Mefta ile dünya da ne kadar yakınsa o kadar mesafe de bulunmak, kabir başında Kur'an okumak, dünyevî meselelerden uzaklaşıp, ahireti düşünmek gerekmektedir.

CAMİ, MESCİD ÂDÂBI:

"Ey Âdem oğulları, her mescidde zînetlerinizi takının." (Araf, 7/31)

Zinetlerden kasıt edeplerdir. Sağ ayak ile girilmeli girerken "(euzü billahi azimi vebacehehe ekrame vesalihinehü agdıma eşşeydani ercaim)" duası edilmelidir. Cemaati rahatsız edici kokular sürülmemeli, soğan, sarımsak yedikten sonra dişler fırçalanmadan girilmemelidir. "Ey Ademoğulları! Her mescite gidişinizde temiz ve güzel elbiselerinizi giyinin." (A'râf, 7/31).

Namaz kılanın önünden geçilmesi caiz değil, ancak öndeki saf boş ise oraya doğru yürürken namaz kılanın önünden geçme ruhsatı verilmiştir. Camii de dünya kelâmı edilmemeli, vaaz verilirken, ya da biri namaz kılarken konuşulmamalı, gülünmemelidir. Dualar, sureler, tesbihler cemaatin duyacağı şekilde yapılmamalıdır.

DUÂ ÂDÂBI: Duâ, sessizce, gönülden, gizlice se samimiyetle yapılmalıdır.

"Ey insanlar! Kendinize gelin. Çünkü siz bir sağırı veya uzaktaki birini çağırmıyor, ancak her şeyi işiten ve çok yakın bulunan birine dua ediyorsunuz. Sizin kendisine dua ettiğiniz, size bineğinizin boynundan daha yakındır." (Buhârî, Cihad, 131; Daavât, 51; Tevhid 9; Ebû Dâvûd, Vitr, 26; İbn Hanbel, IV, 394, 402, 418; Müslim, Sahih IV, 2076)

"Rabbınıza gönülden ve gizlice yalvarın. Doğrusu o, aşırı gidenleri sevmez. " (Â'râf, 7/55)

KONUŞMA ÂDÂBI: “Özür dilemek zorunda kalacağın bir sözü söyleme!” (İbn Mâce, Zühd, 15)

"İnsanoğlunun her sözü aleyhinedir; ancak iyiliği emretmek, kötülükten alıkoymak yahut Al­lah Tealâ'yı zikretmek müstesnadır." [Tirmizî, Zühd 63, (2414).]

Anlatılmak istenen, kişinin mübah sözleri ona ahirette hiç bir menfaat sağlamayacaktır. Her zaman doğruyu, iyiliği konuşmak, zikretmek gerekmektedir.

"İnsanların birbirleri arasında gizlice konuşmalarının çoğunda hayır yoktur. Ancak sadaka vermeyi, bir iyilik yapmayı veya insanların arasını düzeltmeyi teşvik eden kimselerin bu maksatla yaptıkları gizli konuşmalar bundan müstesnadır. Kim bunu Allah rızası için yaparsa, elbette biz ona pek büyük bir mükâfaat vereceğiz." (Nisa, 4/114).

Tane tane, karşımızdakini kırmayacak şekilde konuşmalıyız. Gıybet, yalan, küfür gibi söylemlerden uzak durmalıyız.

“Kim bana iki çenesi arasındaki (dili) ile iffet ve nâmusunu koruma sözü verirse, ben de ona cennet sözü veririm.” (Buhârî, Rikâk, 23)

“ (Yavrum!) Yürüyüşünde tabiî ol ve sesini alçalt. Unutma ki seslerin en çirkini merkeplerin sesidir.” (Lokman, 31/19)

Az ve öz konuşmalı, bir toplulukta bulunan büyüğe söz hakkı vermeli, o konuşurken dinlemeliyiz. Fısıldaşarak konuşmak suretiyle üçüncü kişiyi dışlamak hoş değildir. Bağırarak konuşulmamalıdır. Maddi ve manevi faydası olmayan konuşmalardan hatta zararı dokunanlardan uzak durmalıyız. Gelecekle ilgli konuşurken "İnşaAllah" demeliyiz.

GÜLME ÂDÂBI:

“Güler yüzle insanlara selâm vermen sadakadır.” (Câmiü’s-Sağîr, 4/1513)

“Allah yumuşak ve güler yüzlü kimseyi sever.” (Câmiü’s-Sağîr, 2/503)

“Siz mallarınızla bütün insanları memnun edemezsiniz. Öyle ise, güler yüzlülüğünüz ve güzel huyunuzla onları memnun ediniz.” (Câmiü’s-Sağîr, 2/661)

“Allah Müslüman kardeşine surat asan kimseye buğz eder.” (Câmiü’s-Sağîr, 2/500)

“Allah’tan kork ve hiçbir iyiliği küçümseme. Bu, su isteyen birisine kovandan su vermek veya Müslüman kardeşini güler yüzle karşılamak dahî olsa.” (Müslim, Birr, 144; Tirmizî, Et’ime, 30)

Çok gülmek, kahkahayla gülmek, yapmacık gülmek, boş yere gülmek, alay edici, incitici ve küçümseyici gülmek ve boş ve batıl şekilde güldürmek ise derece derece yasaklanmıştır.

YATMA ÂDÂBI: Yüzükoyun yatmak sünnete ve âdâba aykırıdır. Sağ tarafa dönerek yatılmalıdır. Yatmadan önce abdest alıp dua etmeli, uyanınca da Allah'a hamd etmeli ve dua etmelidir.

"Yatacağın zaman önce namaz abdesti gibi abdest al, sonra sağ tarafına uzanıp yat. Daha sonra da şöyle dua et:

'Allah'ım sana teslim oldum. İşimi de sana havale ettim. Seni sevdiğim ve senden korktuğum için sana dayandım. Ancak sana sığınırım. Kurtuluşum da sendendir. İndirdiğin Kitaba ve gönderdiğin Peygambere imân ettim.'

"Eğer bu şekilde hareket edip o gece ölürsen, Müslüman olarak ölmüş olursun. Öyle ise son sözlerin bunlar olsun." (Müslim, Zikir: 56)

“Allah şu altı hasleti çirkin görür:
1. Namazda lüzumsuz hareketler,
2. Sadakayı başa kakmak,
3. Orucu tehlikeye düşürecek davranışlarda bulunmak,
4. Kabirlerin yanında gülmek,
5. Cünüp olarak mescide girmek,
6. İzinsiz başkasının evine göz atmak.” (Câmiü’s-Sağîr, 2/479)

İbadet Âdâpları İle Konumuz Devam Edecektir.

Umarım faydalı olmuşuzdur.