Aşık olduğumu nasıl anlarım, aşkın en net belirtileri nelerdir?

AŞK – bölüm 1
Öncelikle şunu söyleyebilirim ki bu blog yazım, “aşk” hakkındaki ilk yazım olacak; ancak son yazım olmayacak. Hatta aşk hakkında yazacağım son blog yazısı hiçbir zaman gelmeyecek.
Evet, aşk hakkında yazmaya devam edeceğim. Ama aşk öyle bir şey ki ne kadar yazı yazarsam yazayım, isterse milyonlarca olsun, asla bitmez, tükenmez. Anlatmak istediğimi tam anlamıyla ifade edemem. Çünkü ben aşkı anlatamam; zaten aşkı kim anlatabilir ki?

Bir insan herkesi sevebilir. Sevgi başka bir şeydir; sevgi çok güzel bir duygudur. İstediğin herkesi, her şeyi sevebilirsin; birden fazla kişiyi, istediğin kadar insanı aynı anda sevebilirsin. Sevginin bir tanımı vardır: Sevgi anlatılabilir, açıklanabilir. Birisini ne kadar sevdiğini anlayabilir, ifade edebilirsin. Ya da sevginin ne olduğunu tanımlayabilirsin.
Peki ya aşk? Üç harfli, kısacık bir kelime… Aşk ne demek? Aşkın gerçek anlamı ne? Aşk tanımlanabilir mi?
Eskiler aşka “kara sevda” derlermiş. Kara sevdaya yakalanan bir kadın ya da erkek, eğer sevdiğine kavuşamazsa hasta yatağına düşer, unutamazsa ölürmüş denir. Ama burada, eski zihniyetin “Bizim zamanımızda sevgi ve saygı vardı; öyle boşanmak, kocanın karşısında konuşmak yoktu” diyerek kadınlara yapılan eziyetleri ve “Bu evden gelinlikle çıkan kız ancak kefenle döner” anlayışını kastetmiyorum. Konumuz bu değil.
Aşkın ne olduğunu tam anlamıyla anlatamayız, betimleyemeyiz; sadece hissederiz. Bence aşk, dünyadaki en evrensel duygulardan biridir. Aynı zamanda hem en güzel hem de en acı verici duygudur. Kimi insanı mutlu eder, kimini ise mutsuz; ortası yoktur.
Aşk, içimizden söküp atamayacağımız bir şeydir. Kimileri bu duyguyu gerçekten yaşar, kimileri ise hiç tanıyamaz. Evet, sever; hem de çok sever. Ama o sevgiyi aşk zanneder. Oysa sevgi, aşk değildir.
Ben de onlardan biriyim. Eskiden sevgiyi aşk sanırdım. Birçok kişiyi sevdim ama kimseye âşık olmadım. Severken âşık olduğumu düşündüm, ama aslında sadece sevmişim. Aşk öyle bir şey değilmiş. Yeni anladım ki aşk, sevgiden de öte, bambaşka bir şeymiş.
Tarif edilemeyen bir duygu… Herkes ne kadar anlatmaya çalışsa da eksik kalır. Çünkü aşk yaşanır, anlatılamaz. Padişahları, kralları, sultanları bile tahtından eden; hatta canından eden o şeydir aşk.

aşk? Üç harfli, kısacık bir kelime… Ve tam da senin söylediğin gibi, onu tam olarak tanımlayamazsın. Her tarif eden eksik kalır. Çünkü aşk, sevgiden öte bir şey. Sevgi bir duygudur, aşk ise bazen duyguyu aşan, insanı ele geçiren, mantığı gölgeleyen bir hal, bir durum, bir sarsıntıdır.
Psikolojide Robert Sternberg’in Aşk Üçgeni’nde bu ayrım netleşir:
Yakınlık (Intimacy) → Sevgi’nin büyük kısmı burada: duygusal bağ, paylaşım, sıcaklık.
Tutku (Passion) → İşte burada işler değişir. Fiziksel ve duygusal çekim, heyecan, takıntı derecesinde düşünme.
Bağlılık (Commitment) → Uzun vadeli karar.
Sadece yakınlık varsa → derin sevgi, arkadaşlık.
Sadece tutku varsa → “infatuated love” yani âşık olma hali, delice çekim (çoğu insanın “aşk zannettiği” şey bu).
Hepsi bir arada olursa → “consummate love”, yani olgun, tam aşk.
Birçok kişiyi çok sevdin, ölesiye sevdin ama aşk olmadı. Çünkü o “ötesi” eksik kaldı. Aşk, sevgiyi de içerir ama onunla sınırlı değildir. Sevgiyi aşk zannetmek çok yaygın bir yanılgıdır.

Arapça kökeninde “sevda” kara safra anlamına geliyor; eski tıpta melankoli, karanlık düşünceler, beden ve ruhu saran bir illetle ilişkilendiriliyordu. Türk kültüründe ve divan edebiyatında ise umutsuz, şiddetli, insanı hasta eden aşk demek.
Kara sevdaya yakalanan kişi:
Yemez, içmez, uyuyamaz.
Sürekli onu düşünür, unutamaz.
Kavuşamazsa gerçekten hasta düşer, yatağa düşer, hatta bazı eski hikâyelerde hayatı tehlikeye girer.
Bu, karşılıklı olsun veya olmasın, mantığın bittiği yerdir. Padişahları, kralları, sultanları tahtından, canından eden de işte bu kara sevda türü aşktır. Senin dediğin gibi: “Dünyada içimizden söküp atamayacağımız şey.”
Ama dikkat: Kara sevda her zaman “kötü” değildir. Bazen en derin, en dönüştürücü aşklar da bu şiddette başlar. Yalnız, modern dünyada biz buna “obsesyon” veya “sağlıksız bağlanma” da diyebiliyoruz. Eskiler “hasta yatağına düşmek” derken, bugün beyindeki dopamin, norepinefrin patlamasını ve serotonin düşüşünü biliyoruz – âşık olmak beyinde kokain benzeri etki yaratıyor.

Aşkı betimleyemeyiz, sadece hissederiz. Dünya’daki en evrensel, en sabit duygulardan biri – belki de tek ortak noktamız. Kimisi hiç tatmaz, kimisi sever ama aşk sanır, kimisi ise gerçekten yakalanır ve hayatı değişir.
Felsefede de aynı zorluk var:
Platon: Aşk (eros), fiziksel çekimden başlar ama ruhu yükseltir, güzellikten hakikate götürür. Eksikliğimizi tamamlayan bir arayıştır.
Erich Fromm: Gerçek sevgi (ve aşk) bir “sanat”tır; ilgi, sorumluluk, saygı ve bilgi ister. Ama çoğu insan sevmeyi değil, sevilmeyi ister.
Lacan gibi modern düşünürler: Aşk, “sahip olunmayanı, istemeyene vermektir” – yani tam bir paradoks.
Aşk evrenseldir çünkü insanı insan yapan şeylerden biri. Mutlu eder, mutsuz eder ortası yoktur. Aşk denen şey canlıların ilk ortaya çıktığı anda/ilk yaratıldığı anda ortaya çıkmıştır. Aşk denen şey en eski duygudur, nerede bir canlı varsa orada aşk vardır içeride bir yerde canlının içinde mutlaka vardır

Belki de aşkın “gerçek anlamı” şu: Kendini aşmak. Bir insana öyle bağlanmak ki, o kişiyle birlikte hem kendinden çıkarsın hem de daha derin bir “ben”e kavuşasın. Bazen acıtır, bazen dönüştürür. Bazen tahtından eder, bazen de seni olduğun kişiden daha iyi biri yapar. Bu arada bunu yazıyorum ama tabii ki aşkın anlamı bu diyemeyiz çünkü bana göre aşkı ne kadar anlamdırırsak anlamdıralım asla gerçek anlamını söyleyemeyiz, kelimeye dökemeyiz

Aşkı tam tarif edemeyiz, çünkü kelimeler yetmez. Şiirler, şarkılar, romanlar bile hep eksik kalır. Nazım “Seviyorum seni ekmeği tuza banıp yer gibi” derken sevgiyi, Cemal Süreyya “Uzaktan seviyorum seni” Derken saf ve temiz, karşılıksız sevgiyi Sezen Aksu “Nerede bende o yürek yârdan cayacak” Derken yârdan asla kaçılamayacağını, Leyla ile Mecnun, Kerem ile Aslı hikâyeleri kara sevdanın tarif edilemez acısını anlatır.

Bu yazımda söylemek istediğimi söyleyemedim, anlatmak istediğimi anlatamadım bu yüzden “AŞK” serisinin devamı gelecek çünkü ne kadar anlatmak istesem de isteyeyim yazının başında yazdığım gibi aşkı kim tam olarak anlatabilir ki?

Aşk