Çocuğun özgüvenli, sosyal ve girişken olması için nasıl davranılmalı?

Çok güzel bir soru. Ben bir öğretmen olarak cevaplayacağım bu soruyu. Yazacağım şeyleri hangi yaşta olursa olsun fark etmez dikkat edin.

Öncelikle sakın çocuğu arkadaşlarıyla, çevresindeki çocuklarla ve hatta öz kardeşiyle bile zeka, dersler, davranışlar, bedensel olarak kıyaslamayın. Bu çocuğa diğerlerinden yetersiz olduğu hissettiriyor. Hiç kimse, kimseye benzemek zorunda değil. Birilerinin başarılı olduğu alanda başarılı olmak zorunda değil.

Okul konusunda dersleri kötüyse onu aşağılamayın. Çocuk derslerinde başarısızsa çocuğunuzla konuşun, öğretmenleriyle iletişime geçin rehberlik desteği alın. Buna göre çocuğun eksik olduğu alanlara yönelik özel dersler aldırabilirsiniz. Kimse okuldaki dersleri iyi yapıyor diye zeki IQ'su yüksek olmuyor. Zaten bombok bir eğitim sistemimiz sınav sistemimiz var.

Çocuğunuzun sadece yapamadığı şeylere odaklanmayın. Bu çocuğun yapabildiği bir sürü şey de vardır. O konularda çocuğu övün, takdir edin. Yapamadığı şeylere ön yargı geliştirmesini sağlayıp da çocuğun o alanda gelişmesini baltalamayın.

Yeteneklerini bulmasını sağlayın. Buna küçüklükten itibaren dikkat etmeniz gerekiyor. Mesela bazı çocukların doğuştan müzik kulağı çok iyi olabiliyor bunu da televizyonda duyduğu müziklere çevresinde duyduğu seslere ritimle karşılık vererek gösteriyor. Bunu keşfettiğinizde bu yeteneği destekleyecek oyuncaklar alabilirsiniz. Bazı çocuklar resim yaparken renkleri çok güzel karıştırıp çok uyumlu renklerle resimler yapabiliyor. Yetişkinlikte futbol, basketbol gibi spor alanlarını seviyorsa ders çalış diye baskı yapmayın. O çocuk o okulu bir şekilde bitirecek. Bu alanlarda da kendini geliştirebilmesine olanak tanıyın. Bilgisayarla uğraşmayı seviyorsa oyun oynuyorsa ona kendi oyununu yapmasını söyleyebilirsiniz. Sen olsan nasıl bir oyun tasarlardın gibi. Bununla ilgili eğitimler aldırabilirsiniz ya da kendi oyun karakterini yaratması için çizim yapmasını önerebilirsiniz. Bunlar insanın hayal gücünü çok geliştiren şeyler. Çocukların yeteneklerini ortaya çıkarmak için çocuğa farklı etkinlik alanları yaratmak lazım. Sürekli ders çalışan okuldan eve evden okula giden arada sokakta oynayan ya da gezmek yerine avm'ye giden bir çocuk yeteneklerini keşfedemez. Çocuğu küçüklükten itibaren sporun herhangi bir alanıyla, resimle, müzikle, kodlamayla falan böyle şeylerle karşılaştırmak lazım. Ve yaz tatillerinde de doğayı keşfedeceği etkinlikler olmalı. İlle de 5 yıldızlı otellerde tatile gitmeye gerek yok tatil için. Ailecek çocuklarla kamp yapılabilir. Erkek çocukları babasıyla dağda bayırda odun toplasın, çocuklar yerdeki otları yolsun ayakları toprağa değsin. Topraktaki soluncana baksın, kız çocuk ortamı çekip çevirmeyi plan program yapıp sistemli hale getirmeyi öğrensin annesinden falan. O da babasıyla odun toplamaya gidebilir yani.

Evde çocukların da ailedeki sohbete katılması gerekir. Benim anneannem mesela ben küçükken onları dinlerdim. Onların sohbetine karışır neden böyle yapıyorlar, neden şöyle demiyorlar. Böyle yapılsa olmaz mı şeklinde kendi çocuk aklımca öneriler sunar onlarla konuşmak isterdim. Beni anneannem de dahil herkes susturur. Hişşş şimdi büyükler konuşuyor. Sen çocuksun, çocuklar her lafa girmez derlerdi. Sinir olurdum. Çocuklar da o ailenin bir parçası. Onların da ailedeki sohbete katılmasına konuşmasına izin verin. Evde yapılacak işte onların da fikirlerini ve itirazlarını değerlendirin. Çocuklara bir şeyi öğretecekseniz, anlatacaksınız bunu ona yetişkine anlatır gibi bir ciddiyetle ve netlikle yapın. Konuşurken dili düzgün kullanın. Kelimelerin yapısını bozarak çocuğun hatalı ifade ettiği kelimeleri şirinlik zannedip siz de tekrarlamayın. Çocuklar konuşmayı anne babadan çevreden öğrenir. Siz doğru şekilde dili kullanmak yerine onların hatalarını tekrarlarsanız çocukta gelecekte konuşma problemleri olur bu da çocukta özgüven sorununa sebep olur.

Çocuklar evde yanlış bir şey yaptıklarında diyelim ki bir vazoyu kırdığında bir yeri boyayıp kirlettiğinde falan çocuklara sinirle öfkeyle dövecek gibi yaklaşmayın. Bunu yaparsanız çocuk küçük yaşta yalan söylemeye alışır. Aynı zamanda çocuğu pısırık yetiştirirsiniz. Onun yerine sakinliği koruyup. Ne olduğunu sormanız ve sonra yaptığı hatayı telafi ettirmeniz lazım. Yani diyelim bembeyaz bir halının üstüne gittiler vişne suyu döktüler. Bunu görüp ortalığı birbirine katmak yerine olayın ne olduğunu sorun. Kimin yaptığını sorun ama sakince sorun. Sonra o yeri onlara temizletmeye çalışın. Leke çıkmayınca da bakın bunu siz yaptınız şimdi çıkmıyor. Bundan sonra bir şey yiyip içmek isterseniz bana ya da babanıza söyleyin bizden isteyin ki bir daha böyle etrafa dökülmesin gibi düzeltmeler yapmak lazım.

Yine çocuktaki paylaşma davranışını geliştirmek için çocuğun çok sevdiği oyuncağı, yiyeceği kardeşiyle ya da diğer çocukla paylaşmasını sağlamak lazım. En sevdiği abur cuburdan bir parça size vermesini isteyin. Vermiyorsa vermesi gerektiğini anlatın çünkü sosyal olması için paylaşma davranışının da gelişmiş olması lazım.

Anaokuluna yollayın. Anaokulunda kendi yaşıtı çocuklarla sosyalleşir oynar falan. Öğretmenleri onlara oyunlarda görevler verir bu da girişken olmasını sağlar.

Çocuk evde size ev işlerinde yardımcı olmak isterse bunu engellemeyin. Aman kırar döker demeyin. Onun yapabileceği ölçüde ona görevler verin. Sofrayı kurmak istiyorsa kırılmaz tabaklardan bardaklardan verin sofraya götürsün. Arada bir onlarda yemek yiyiverin. Kendi üstünü giymek istiyorsa izin verin. Kendi yemeğini kendisi yemek istiyorsa yemesine izin verin.

Ergenliğe geldiğinde de mesela kilosundan boyundan rahatsızsa ve gerçekten kilo sorunu varsa spora yönlendirin. Arkadaşlarıyla birlikte HABER VEREREK, TELEFONUNU KAPATMADAN gezmesine izin vermek lazım. Büyüdükçe ev içinde sorumluluğunu bilmeli. Çamaşır bulaşık yıkmaya, yemek yapmaya, temizliğe yardım etmeli. Ufak işlerde çalışıp cep harçlığını çıkarmalı.

Çocuklarda küçük yaşlarda çocuk mastürbasyonu denilen bir olay vardır. Çocuk bunları yetişkinin cinsel arzusunu bastırmak istediği amacıyla yaptığı gibi niyetle yapmaz. Tamamen vücudunu keşfetmek için yaptığı bir şeydir. Erkek çocuklar penislerine dokunulduğunda ya da kendisi nasıl keşfettiyse atıyorum battaniyesine bastırdığında falan keşfetmiş olabilir bundan zevk aldığını hissettiğinde bunu yapmaya devam edebilir. Benzer durum kız çocuklarında da olabilir. Çocuğu böyle gördüğünüzde sakın ahlaksız terbiyesiz senin kukunu/pipini yakarım döverim seni, kukundan/pipinden kurt çıkacak, Allah seni taş edecek gibi şeyler söyleyip de sakın korkutmayın utandırmayın. Yetişkin cinselliğini yaşayacak yaşa geldiğinde travmalar ortaya çıkıyor. Çocuğa kendi bedeniyle ilgili bilgi verin. Hatta size de anne sende de var mı babamda da var mı dedemde de var mı gibi bunları ona anlatmanız lazım. Bunu gördüğünüzde çocuğu fazla yalnız bırakmayın. Oyun oynayın biraz aklı meşgul olsun bedensel yorgunluğu artacak oyunlar oynayabilirsiniz ebelemece gibi. Yine bunu yapacağı yerin odası olduğunu söyleyin. İnsan içinde yapmanın doğru olmadığını ayıp olduğunu söyleyin. Çok fazla görüyorsanız bağımlı gibi yapıyorsa istismar edilmiş olabilir. Bir çocuk pedagoga götürün.

Ergenlik çağlarına geldiğinde anne kızıyla, baba oğluyla cinsellikle mastürbasyonla ilgili doğru bilgiler vermesi lazım. Kızınıza veya oğlunuza mastürbasyonun normal olduğunu ama abartılmamasını ve doğru şekilde mastürbasyon yapılması gerektiğini anlatın. Siz bilmiyorsanız bir ürologa, hemcinsi olan bir ürologa giderse daha rahat hissedebilir götürün ürolog anlatsın. Sevgilisi olduğunda korkutmayın, tehdit etmeyin. Sevgilisi olması falan normal şeyler.

Çok uzun oldu ama böyle işte.

Çocuğun özgüvenini kıran en büyük faktör komşu çocuğuyla kıyaslanması bunun yanı sıra sen yapamazsınlar.

Hem çocuğun sosyalleşmesi hem de gelişmesi açısından çeşitli aktivitelere, kurslara gönderilmeli.

Ortak paylaşım alanında birlikte vakit geçirilmeli evdeki işlerde yardım etmesini isteyerek ortaklaşa bir şeyler yapılmalı.