Toplumun otopsisi nasıl yapılır?

Güzel soru. Önce toplumun ölü olup olmadığını tespit etmeli. Burada başka bir soru ortaya çıkar; toplumun can damarı nedir? Bu değişebilir lakin toplumun can damarı genelde ailedir. Aile yapısı bozulan toplum ölü kabul edilebilir. Sonra organizmanın ölen diğer parçalarına yani kurumlara bakmak gerekir. Yozlaşmış bir eğitim kurumu, güven olmayan siyaset kurumu, adalet duygusunun yok olması gibi parçalar toplumun ölü fotoğrafının çekilmesine yardımcı olacaktır.

Aileye bakarsın, yeni nesile bakarsın, halkın ihtiyaçlarına bakarsın. Mesela kitapların para ettiği bir toplum okuyordur, bilinçlidir. Kütüphaneler çokça yapılmışsa talep var demektir. Her yer kahveci veya kıraathane ise o toplum gelişmemiştir.