Afganistanlılar hakkında ne düşünüyorsunuz?

Değil dostum. İçlerinde iyileri çok var. İşinde gücünde ekmeğinde olan insanlar.

Bilemiyecem. "Kötü" olarak ifade edilen bir milletin içinde illaki 3-5 iyi vardır. Bunun tam tersine de örnek vardır. Nasıl emin olabiliyorsun tanıdığım tek bir Afgan'a bakarak. 2 tane Afgan erkek tanıdığım İranlı bir kıza laf atmışlardı mesela.

Radikal düşüncelere sahiplermiş gibi görünüyorlar demekle karı kıza laf atıyorlar demek farklı şeyler. Zaten burdaki Afganların çoğu Taliban korkusundan kaçıp buraya geliyorlar. "Değil dostum" derken radikal değil manasında dedim. Karı kıza laf atan yok manasında değil. Bugün Afganlar Taliban'ı protesto ettiler Türkiye'de. Yani radikaller çoğunlukta değil gibi görünüyor demek istiyorum.

Evet, bi' düşününce radikal düşünceli olmakla karıya kıza laf atmak arasında absürt bi' bağdaştırma yapmışım. Hmm, demek Türkiye'de Taliban'ı protesto ettiler. Ulan adamlar bile anlamışlar Taliban'ın ne olduğunu, bizim içimizdeki Yeni Şafak gazetesi yazarları gibi kişiler de Taliban'ı övsün. Demek ki radikal olmayanları buraya geliyor, radikal olanları orda kalıyor. Pakistan'ı sevmediğini biliyorum. İlk öğrendiğimde bayağı şaşırmıştım. Valla Pakistan Afganistan'dan daha radikal. Orda militan yetiştiren okullar bile varmış. Öyle bir ortam ki iti bağlasan kaçmak için fırsat kollar. Her Pakistanlı böyle değil ama çoğu böyle.

Pakistan'ın nüfusu 200 milyondan fazla, Afganistan 30 milyon civarı felan. Pakistan genel itibariyle gelenekçi ve dindar bir yapıya sahip olsa da siyasi iklim açısından birçok tipi içinde barındırır. Benazir Butto gibi laik siyasetçiler de vardı. Afganistan'da Sovyetler zaten Pakistan'ın lojistik desteği sayesinde yenildi. Tamamen siyasi nedenler. Bir zamanlar Taliban'ı Afganlara karşı destekleyen Pakistan şimdi kendisi bile Taliban'a karşı mücadele veriyor. Pakistan'da da Taliban var. Ama Afganistan'daki kadar güçlü değil.

Taliban'ı ABD kurup finanse etti diye biliyorum. 1978'de mi ne yapılan seçimlerden Komünist Parti galip çıkmış. Bunun üzerine ABD Komünistler'e bir ülke daha kaptırmamak için Afganistan içindeki dindar kesimi ayaklandırıp silahlandırmış. Ama Pakistan'ın da yardım ettiğini bilmiyordum. Neyse, zaten Sovyetler'in Afganistan'ı bu sebepten işgal etti. Ordaki Komünist Parti'yi radikaller devirmek isteyince Afganistan'a askeri müdahalede bulundu. Ama işler sarpasardı tabi. Bu dingiller de Sovyetler'i yendik diye seviniyor. Bir süper güce karşı öteki süper gücün desteğini alıp o sana saldıran süper gücü yenmek başarı değildir. Sonra tabi Talibam ABD'yi de sokmaya çalıştı. Usama bin Ladin Afganistan'daki Taliban'a mı ne sığınmıştı. 12 Eylül'den sonra. Sonra ABD "Terörizmle mücadele" diyerek kendi kurduğu Taliban'a savaş ilan etti. Onu öldürdü ama Taliban bugün hakimiyeti altındaki toprakları genişletiyor. İslam'ın aslı bu mudur değil midir bilmiyorum ama buysa ordaki halk hâlâ nasıl kendilerine Müslüman diyebiliyorlar.

Sovyetlerin Afganistan'ı işgal nedeni, Sovyetlerin adamı olan Nur Muhammed Terakki'nin Hafızullah Emin tarafından devrilmesidir. Hafızullah Emin Amerika'nın adamıydı. Sonra bu durumdan rahatsız olan Sovyetler Afganistan'a askeri müdahalede bulundu. Hafızullah Emin'i devirdiler ve sonra idam ettiler. Yerine ise Sovyetlerin adamı olan komünist Babrak Karmal'ı geçirdiler. Daha sonra Amerika bu durumdan epeyce rahatsız olup Sovyetlere karşı mücahitlere destek vererek gerilla harbi başlatmıştır. Bu gerilla harbine para ve silah desteği veren ülkeler Amerika, Suudi Arabistan ve Pakistan'dır. Pakistan'da dindar ve Vehhabilik sevicidi olan Ziya'ül Hak laik olan Zülfükâr Ali Butto'yu deviriyor ve başa gelmesiyle birlikte Afganistan'daki cihada destek vermeye çalışıyor. Peşaver üzerinden mücahitlere askeri eğitim veriliyor, ellerine silah verilip Afganistan'da Sovyetlere karşı savaşmaları sağlanıyor. Gel zaman git zaman Sovyetler Afganistan'da büyük hasar aldı, 50 milyar dolar maddi zarar yapınca 1989'da Afganistan'da geri çekildi. Sonra Afganistanlı milliyetçiler yeni bir Afgan hükümeti kurdular. Bu hükümette Burhaneddin Rabbani, Sıbgatullah Müceddidi felan var. Ahmed Şah Mesud ise savunma bakanı. Ancak Durand Hattı anlaşmasının yakın tarihte bitiyor olması nedeniyle Pakistan güçlü ve istikrarlı bir Afganistan'dan rahatsız oldu ve birçok ülkeden devşirilmiş Taliban denilen Selefî yapılanmaya destek verdi. Pakistan istihbaratı ISI (Inter Services Intellegence) vasıtasıyla Taliban başkent Kâbil'i işgal ederek Afganistan'da kontrolü sağlıyor. Sonra 2001'de de Amerika gelip onları deviriyor. Kısaca hikaye bundan ibaret.

Hmm, yani herkes kendi çıkarı için Afganistan'a müdahalede bulunmuş ve sonuç olarak günümüzdeki Afganistan doğmuş. Bilgi için teşekkürler.

Rica ederim. Eskiden Afganistan'da İngiltere ve Rusya mücadelesi vardı. Sonra bu Amerika ve Sovyet şeklini aldı. Soğuk Savaş'tan sonra kendini süper güç ilan eden Amerika Afganistan'da dizginleri tamamen ele aldı. Şimdi ise Afganistan'dan çekiliyor. Taliban ise önemli illerin ilçelerini ele geçirerek hızlıca ilerliyor. Belki de Afganistan'da bundan sonra Pakistan-Çin ve Hindistan-Rusya ittifakları söz sahibi olmaya başlayacak. Bakalım gelecek neyi gösterecek.

Tampon bölge olmaktan dolayı çok çekti adamlar. Şimdi bi' düşününce önyargılarım eridi, acıdım adamlara. Umarım 78'den önceki gibi olurlar.

Umarım.