Gagavuzeli Hakkında Bilinmesi Gerekenler!

Gagavuz sözcüğü nereden geliyor?

Gök Oğuz'dan geldiği ya da Keykavus'tan geldiği söylenmektedir.

Gagavuzya'nın özellikleri (Gagavuzeli)

Yüz ölçümü 1.831 km2'dir, nüfusu yaklaşık 150.000'dir, ülkede çoğunluk Gagavuz olmak üzere Ukraynalı, Rus da yaşamaktadır, başkenti Komrat'tır, Komrat, Çadır, Lunga, Vulkaneşti olmak üzere 4 önemli şehri vardır, özerktir. Komşuları Ukrayna, Romanya, Bulgaristan'dır. Geçimlerini tarımdan sağlarlar. Lisanları Türkçeye en çok benzeyen lisandır. Çoğunluğu Ortadoks Hristiyan olduğu halde Arapça-Farsça dini sözcükler kullanılması olarak Arapça ve Farsça kullanılması da ilginçtir, Tanrı değil de Allah derler. Büyük ihtimalle Araplar'la etkileşime girmeseler de Türk lisanlarından almıştır.

Gagavuz tarihi

Gagavuzlar, tarihi Altay Oğuzları'ndan, Göktürkler'den başlatılabilir. Daha sonra 11. yüzyılda Türkistan'daki (Orta Asya) Oğuzlar'ın devamı Hakoğuzlar'dır. Oğuz devleti 10. yüzyılda ekonomik ve kültürel olarak yüksek seviyeye çıkar. Başkent Yengikent ile Sır-Derya nehri arasında Aral denizine yakın bölge idi. Oğuzlar 24 boydan oluşurlar. Gagavuzlar atlı askerler olarak da tanınırlar, lisan-kültür alanında üstündürler. Hakoğuzlar Bizans topraklarına göç ederler, Gagavuzları meydana getirirler. Bizanslı tarihçiler bunu doğrulamaktadır. Hatta Varna'nın yakınındaki bir gölün de ismi Oğuz Gölü idi. Bizans'ta yaşar iken Şamanlıktan Hristiyanlığa geçerler. Çiftçilik ile uğraşırlar. 13 yüzyılda devlet kurarlar. Grekler Kızıl Toprak derlerdi. Osmanlılar Gagavuzlar ile aynı ırktandır, Osmanlı'ya tâbi olunca Yunanlaştırma-Bulgarlaştırma döneminin akıbeti gelir. Hürce Hristiyanlığı yaşarlar, Osmanlılar Uzi Sancağı diye adlandırırlar. Gagauzlar, Osmanlıcaya çok yakın konuştukları için çok çabuk kaynaşırlar ve şu an da dahi Türkçeye çok yakın konuşurlar, insan acaba bu Türkiye'nin neresinden diye düşünür. Pek çok Gagavuz devlet hizmetlerinde çalışır, Rumeli askerleri olarak harbe katılırlar.

17-18-19. asırda ekonomik sorunlar yaşanır. Devlet koruyamaz hâle gelir, birçok suç artar, maatteessüf. Ruslar, harp vakti Gagavuzlar'a çok zarar verirler. Ruslar, Gagavuzlar'ı aldatıp kendi peşlerine sürüp Osmanlı zulmetti diye kizp (yalan) uydururlar.

1812 yılında 20-30 bin Gagauz'u Ruslar Gagauzya'nın eski adı olan Basarabya'ya getirir. Bir kısmı da Devlet-i Aliye Osmanlı'da kalır. 19. asırda Osmanlı devleti harpten güçsüz düşer. Ruslar ve Avrupalılar Osmanlı'yı işgal edip paylaşmak isterler. Ruslar Slavlar'ı kışkırtıp isyan etmelerine sebebiyet verir. 1912'de Balkanlar, Devlet-i Âliye Osmanlı'ya harp başlatırlar. Avrupa topraklarının çoğu kaybedilir lakin Uzi Devlet-i Aliye'de kalır. 1. Cihan Harbi'nde Osmanlı yenilir. Gagavuzlar'ın bir kısmı Bulgarlar'da kalır. Basarabiya'daki Gagavuzlar, Çarlık Rusya'nın işgalindedir, Ruslaştırmaya çalışılırlar. 1906 yılında Gagavuzlar silahlı olarak ayalanıp Komrat Cumhuriyeti'ni kurarlar. Çarlık Rusya duruma el koyar, Mihail Cakır aydınlanma için kitaplar yayımlamaya başlar. 1918'de Romanya Ruslar'dan kurtarır. Gagavuzlar Romanya'ya tabi olurlar. İlk müellifler (yazar) ortaya çıkar. Romanya, Türkiye ile anlaşır ve Türkiye Gagavuzlar'a yardım eder, eğitimi Türkiye'de görenler de olur. 1940'ta Sovyetler Basarabya'yı işgal eder. Gagavuz lisânı yazı dili olmaz, mektepler, sanki her şey bir anda ecnebi olur. 1957'de Kiril esas alınıp Gagavuz alfabesi kullanılmaya başlanır. Gagavuzlar, kütüphane oluşturur, radyo kanalları falan kurarlar lakin lisanları artık bozulmuştur. 1991 yılında Sovyetler dağılır, 1994'te Gagavuzlar öz idarelerini kurdular.

Gagavuzya (Gagavuzeli) bayrağının manası

Gök mavisi bütün Türklüğü simgelemektedir. Ayın ortasında Türklüğün simgesi Bozkurt vardır

https://islamansiklopedisi.org.tr/gagauzlar

Kaynakça

Hatam var ise affola, düzeltiniz, esenlikle! 🙋‍♂️ 🌹 😊 🌹 👋.