Kripto Para Hakkında Birkaç Özet Bilgi

Dijital para, elimize aldığımız fiziksel kağıt para değil de dijital ortamda bulunan paraya denir. Üç tane dijital para türü vardır: Sanal para, merkez bankası dijital para birimi ve kripto para birimi.

Sanal para, elektronik ortamda kullanılmak üzere yazılım geliştiricileri tarafından kurgulanan ve belli bir sanal topluluk tarafından kullanılması için tasarlanmış para birimine denir. Herhangi bir otorite veya banka tarafından tahsis edilmemiş olsalar da karşılıklı anlaşmaya bağlı olarak insanlar arasında takas edilebilirler.

Merkez bankasi dijital para birimi ise piyasadaki özel bir banka tarafından değil de bir merkez bankası tarafından tahsis edilen dijital paraya denir.

Kripto para ise merkezi bir yapıya ihtiyaç duymadan dijital ortamda bilgisayar ağları sayesinde kendi varlığını sürdürebilen dijital para birimine denir. Bugün kripto para üzerinde duracağız.

Kripto paralar fiziksel olarak bulunmaz. Merkezi bir sistem tarafından idare edilmezler. Mesela her bir kağıt paranın üzerinde seri numarası bulunur, bu seri numara Merkez Bankası tarafından tahsis edilir, kanunlar çerçevesinde matbaa veya darphanede basılır. Ancak kripto paralarda böyle bir durum söz konusu değildir. Merkeziyetsiz bir yapıya sahiptir. Bir tür defter teknolojisi tarafından dağıtımı yapılır. Bu defter teknolojisi blok zinciri olarak karşımıza çıkar. Blok zinciri bir tür dijital muhasebe defteri gibidir, kripto paranın kaydını tutar ve bir bilgisayar ağı üzerinde bulunur. Halka açık bir işlem veri tabanı olarak işlev görür.

En bilinen kripto para birimi Bitcoin'dir. 2009 yılında Satoshi Nakamoto adlı bir adam tarafından oluşturulmuştur. Çok kuvvetli bir şifreleme sistemi kullanır. Açık kaynak olarak internete sürülmüştür.

Her kayıt birimine blok denir. Her blok kendinden önceki bloğun bilgisini taşır, böylece hepsi birbirine bağlanır. Bu yüzden blok zinciri denir. Oluşturulan ilk bloğa ise Genesis Block denmiştir. Zamanının The Times gazete manşeti bu ilk blok üzerine dijital olarak imzalanmıştır. İmzada şu satırlar yazılıdır:

"The Times 03/Jan/2009 Chancellor on brink of second bailout for banks."

Yani,

"The Times 03/Ocak/2009 Bakan, bankalara ikinci kurtarma pakedini sunmanın eşiğinde."

Yorumculara göre bu merkezi finansal sistemlerin çökmeye başladığına dair bir tür mesaj barındırıyordu. Gerçekte kimse tam olarak neden bu sözlerin seçildiğini bilmiyor.

Satoshi Nakamoto ise bir kişi mi yoksa bir grup mu bilinmiyor. Kendileri kayıp durumda.

İş ispatına dayalı (proof-of-work) Bitcoin kripto para birimi, kendi arzını sağlama konusunda çalışan kripto madencilerini ödüllendirmektedir. Bu madencileri teşvik etmek için geliştirilen bir blok ödül sistemi bulunuyor. Bitcoin işlemleri maliyetli olduğu için ağın sürdürülebilirliği sistemi sürdürmek isteyen ağ merkezlerinin sistemdeki işlemci yükünün çoğunluğuna hakim olmasına bağlıdır. Onaylama algoritması çok fazla işlemci gücü gerektirdiği için açık bir blok zincirini tasdik etmek çok maliyetli olacaktır.

Madenciler burada devreye girer. Bu yükü üzerlerine aldıkları ölçüde blok, veya başka bir deyişle, kripto para kazanırlar. Kullandıkları bilgisayarların bu algoritma için gereki olan hash problemini çözmek için güçlü bir donanıma sahip olmaları gerekir. Bu da başlı başına yüksek elektrik tüketmeleri anlamına gelir.

Son zamanlarca kripto paralara karşı yapılan eleştirilerden biri de kripto paraları sürdürebilmek için çok fazla enerjş, ve dahası, çok fazla su harcamak gerektiğidir. Ancak bunların üstesinden gelebilecek yöntemler de konuşulşmaktadır. Normalde madenciye verilen ödül, madencinin altına girdiği mali yükten daha yüksektir.

İşlem ücretleri ağ kapasitesinin arz oranı ve varlığı bulunduran kişinin talebi arasında bir faktör üzerinden belirlenir.

Kripto parayı çevreleyen çok fazla tedirginlik ve güvensizlik bulunur. Bunun bir kısmı konu çok detaylı olduğu için hakkında bir sürü bilinmezliğin olması, bir kısmı da piyasada çok fazla dolandırıcılık hikayesi olmasından kaynaklanmakta. Her varlık gibi kripto hakkında da derinlemesine araştırma yapılmalı ve yetkili bir yatırım danışmanıyla konuşmadan hareket edilmemelidir.

Bunun dışında kripto paraları kullanmak herhangi bir para birimini kullanmak gibidir.