Oğuz Atay okuyan var mı, hangi kitabıyla başlamalıyım ve sizde nasıl bir etki bıraktı?

Oğuz Atay okumadım. Edebiyat öğretmeniyim okumadım. Postmoderni pek sevmiyorum. Çünkü postmodernde adam gibi bir olay örgüsü yok. Tiplerin isimleri bile yok. Oğuz Atay'ın Tutunamayanlar romanı çok önemli. Her edebiyat mezunu deliriyor o romanda ama bir bok anlamayacağına eminim. Tiplerin adı bile yok. İsimleri harf olarak koymuş. Yer adları aynı şekilde. Yine postmodern romanlarda göndermeler çok olur. Metinlerarasılık diyeyim sana. Mesela romanda bir mekan adı geçer o mekan adı o yazarın başka eserinde de geçebilir ya da başka bir yazarın romanında da geçebilir. Yine montajlar vardır. Yani yazar kendi hikayelerinden, romanlarından, şiir yazmışsa şiir de olur başka sanatçılarınki de olur fark etmez beğendiği bir yeri alır o hikayenin içine bırakır monte eder. Sen de onu anlamak için o yazarın o alıntısını anlaman lazım. Onun o romana ait olmadığını başka yerden alındığını bilmen gerekir. Bu da çok okumayı çeşitli okuma yapmayı gerektirir. Mesela normalde bir kusur olarak görülen romanın/hikayenin akışına yazarın kendini hissettirerek müdahale etmesi postmodernde görülebilir dördüncü duvarın yıkılması olarak kabul edilir.

Nedir dördüncü duvar? Daha çok dramada tiyatroda, sinemada vardır. Sinema, tiyatro, roman, hikaye bunların hepsi kurgu ürünlerdir. Yazarın, senaristin hayal gücünde canlanır orada tasarlanır. Gerçekte olmuş olsa da sanatçı o hikayeyi olduğu gibi vermez hayal gücünde bir yaratma süzgecinden geçirir. Sana roman boyunca anlatır anlatır anlatır sen de kurgunun içine girersin girersin yazar araya birden girer okuyucuyla konuşur. Bu hikayeyle, hikayedeki kahramanla ilgili de olabilir. Yazar kitabı yazarken dışarıdan gelen bir sesin kendi dikkati dağıtması, o anda dinlediği şarkı, o anda olan herhangi bir olayı da sana söyleyebilir. Sen de bir an ne oluyor dersin bu nereden çıktı ki dersin ama yazar seni orada şaşırtır. Silkeler yani. Bunu sinemada, dizilerde, tiyatroda da görürsün. Mesela sinema ve dizilerde oyuncular oyunu sergilerken birden kameraya bakar ve izleyiciye bir şeyler söyler. Cem Yılmaz bunu kullanır. Avrupa Yakasında Yalan Dünya'da Gülse Birse bunu kullanır. Ya da konuşmaz da filmin oynandığı sahne kameralar çekerken aniden değişir film setini set arkasını gösterir sonra film sahnesine geri dönersin. Kuru Otlar Üstünde diye bir film var izlediysen bilirsin orada bir anda sahneden çıkıp set arkasında geçiyor film oyuncuyla birlikte sonra filme devam ediyorlar. Yani kurgu bir anlığına yıkılır gerçek hayata geçer. Sonra okuyucuyu/izleyiciyi tekrar kurguya sokar. Bunun yapılmasının sebebi de yazarın/senaristin "Bunların hepsi bir kurgu. Bunu ben yaptım. Sen şu an benim kurgumun içindesin. Gerçeklere dön." demesidir. Klasik romanda hikayede bu olmaz. Klasik roman/hikaye mesela nedir? Halit Ziya Uşaklıgildir, Ömer Seyfettindir mesela orada bu olmaz. Kurgudan çıkılmaz asla.

Yine postmodern romanlar sonran başa gidebilir. Sana hikayenin sonunu en başta verir anlatır. Sen sonunu merak etmezsin. Hikayenin tamamını merak edersin. O yüzden de en başta hikayenin sonunu söyler. Sondan başına doğru hikayeyi anlatır. Zaman ters işler yani. Sondan başlangıca gidersin. Postmodern romanlarda klasik romanlardaki gibi önce karakterleri tanıtayım sonra karakterin mekanını tanıtayım betimlemesini yapayım demez. Sen kahramanların hepsini mekanların hepsini olayı okurken kendin öğrenirsin.

İşte Oğuz Atay'ın da içinde bulunduğu postmodern romancılar romanlarını böyle yazıyorlar. Okuması biraz zordur. Öyle baş ucu kitabı yapılacak kitaplardan değildir. Anlamaya çalışman lazım. Yazarın kendisi senin kurgudan kopman için her şeyi yapar senin okuyucu olarak kurgudan kopmaman lazım. Kahramanları kendin tanıman lazım.

İlle de Oğuz Atay okumak istersen Tutunamayanlar'dan başla. Yazarın en iyi eseri o. Onunla özdeşleşmiştir yani.