Tarih tekerrürden ibaret midir?

Bir yönüyle evet, ama tamamen değil. Tarih birebir aynı şekilde tekrarlanmaz, sadece benzer olaylar farklı zamanlarda, farklı koşullarda yeniden yaşanır. Çünkü insan doğası değişmez; hırs, korku, güç arzusu ve umut hep aynıdır. Bu yüzden savaşlar, krizler, ihanetler ya da büyük idealler döngüsel biçimde karşımıza çıkar. Ancak her dönemin toplumsal yapısı, teknolojisi ve bilinci farklıdır, bu da “tekerrür”ün birebir kopya değil, yankı gibi olmasına neden olur. Yani tarih aslında insanın değişmeyen yönlerinin sahneye yeniden çıkışıdır. O yüzden ders alınmazsa tekerrür eder, ama gerçekten anlaşılırsa bir rehber olur.