Gelin Beraber Tezhip Sanatının Güzelliklerine Bakalım…

• Tezhip Nedir?

Tezhip, Arapça kökenli bir kelimedir ve ‘altınlamak, yaldızlamak’ anlamına gelir.
Tuğraların üst kısımlarında, hat levhalarında ve yazma eserlerin birçok bölümünde tezhip sanatına rastlarız.

Tezhip sanatını icra eden erkeklere müzehhip; kadınlara ise müzehhibe denir.

Tezhip, başlangıçta hat levhaları süslemek için kullanılmış olsa da zamanla gelişerek tek başına kullanılmıştır. Klasik olarak zaten var olan desenlerin yinelenmesi tekniği kullanılırken bazı tezhip sanatçıları kendilerine göre bu desenlere eklemeler yapabilirler. Tezhip sanatı aynı zamanda gönlünüzce yapabileceğiniz bir aktiviteye dönüşmüştür.

Tezhip, hem altın hem de toprak boya kullanılarak yapılan süsleme işlemine verilen isimdir. Yalnızca altın kullanılarak yapılan süsleme türüne ‘halkari’ denir.

Doğadan esinlenerek yapılan bitki kaynaklı motiflere ‘hatayî’ ismi verilir.

Tezhipte çiçek ve küçük yıldızlar sadece ‘nokta’ olarak adlandırılır ancak bazı desenlerin isimleri vardır:

• Geometrik desenler, mücevher nokta,
• Altı köşeli desenler, şeşhane nokta,
• Beş köşeli desenler, pençberg nokta,
• Üç köşeli desenler ise şeşberg nokta olarak adlandırılır.

En önemli malzemeler altın ve boyadır. Başlangıçta yalnızca toprak boya kullanılmış olsa da günümüzde klasik boyalar da tercih edilmektedir.

• Tezhip nasıl yapılır?
  
  

Öncelikle Tezhip sanatı büyük bir sabır, sevgi ve zevk gerektirir.
Seçilen motif ve desen silkme yoluyla tezhibin yapılacağı kâğıda aktarılır. Geometrik desenlere kıyasla serbest desenler kağıda tek seferde aktarılır ancak geometrik desenler dörtte bir olacak şekilde dört kez tekrarla kağıda aktarılır.

Tezhip sanatındaki farklılıklardan biri küçük ve sade motiflerin tercihi edilmesidir.

• Tezhip nerelerde kullanılır?

Tezhip sanatı yazma eserlerde, hat levhalarında ve tuğraların üst taraflarında kullanılır demiştik ancak kullanılacak yerler bunlarla kısıtlı değildir. Aynı zamanda Kur’an’da secde ayetlerinin bulunduğu yerlerde de tezhibe rastlarız. (Vakıf gülü, hizip gülü ve cüz gülü Kur’an’ın bu bölümlerinde yer alır)

Ayetleri ayırmak için de bu sanattan yararlanılır.

Günümüzde hobi olarak yapılan Tezhip hayatın her alanında kullanılabilir. Tezhip sanatını icra etmek için açılan kurslarda amaç hem öğretmek hem de eğlendirmektir. Sabırla ve sevgiyle yapılan yapılan Tezhip ayraçlarda, düz kâğıtlarda, mukavvalarda ve mobilyalarda da kullanılabilir.

• Tezhip sanatı için gerekenler nelerdir?

Tezhip sanatını icra etmek için gereken şeyler kalem fırça, zermühre (sert akikten yapılır ve varakları parlatmak için kullanılır), altın ve boyalar.

Sadece varak kullanarak süsleme yapan kişilere varakçı; yaldız ve mürekkep kullanarak yazma eserlerde yazıların etrafına çizgilerle çerçeve yapan kişilere ise cetvelkeş -kalemkeş- denir.

Aynı zamanda Tezhip yazma eserlerde birçok bölümde yer alır:

•Zahriye (Yazma eserlerin başladığı ilk yaprağın arka yüzü)

•Hatime (Yazma eserlerde, eserin sonra erdiğini açıklayan son sayfa)

•Serlevha (Başlık)

•Mihrabiye (Yazma eserlerde eklenmiş zikirler için ayrılmış bölüm, zikir dersi.

Osmanlı döneminde de oldukça yaygın olan tezhip sanatı, savaştan dönen padişahlarca bu sanatla ilgilenen kişilerin saraya toplatılmasıyla daha fazla yaygınlaşmıştır.

Tezhip sanatı başlı başına oldukça etkili ve keyifli bir stres atma yöntemi de olabilir. Renklerle , desenlerle, varaklarla ve biraz da el becerisiyle oldukça güzel ve etkileyici eserler ortaya çıkarabilirsiniz.

Ben de yakın zamanda Tezhip kursuna gidecek biri olarak bu seferki konumu Tezhip üzerinden seçmek istedim :) umarım beğenerek ve severek okursunuz.

Son olarak siz, Tezhip sanatını icra etmek ister miydiniz?