Kadın İsterse Denizleri de Aşar! Liman Kaptanı ve Gemi Operasyonları Müdürü Ayşe Aslı Başak Kariyer Yolculuğu Anlatıyor!

#CinsiyetsizMeslekler serimizde bugün Liman Kaptanı ve Gemi Operasyonları Müdürü Ayşe Aslı Başak’ı konuk ediyoruz!

Ayşe Hanım’ın serüveni denizi çok sevmesiyle başlamış. Denize olan aşkına aldığı eğitimi de ekleyince çok başarılı bir kaptan olmuş. Meslek hayatında ön yargılarla uğraşmak zorunda olsa da bunları aşmış ve kariyerinde zirveye çıkmış biri.

Mesleğinde nasıl bir adım öne çıktığını bize anlattığı bu harika röportaj için kendisine çok teşekkür ediyoruz. Ayşe Hanım’ı daha yakından tanıman için seni röportaj ile başbaşa bırakıyoruz! Okuduktan sonra cevaplarda buluşalım.

Sizi kendi cümlelerinizle tanımak için can atıyoruz! Ayşe Aslı Başak kimdir? Bize biraz kendinizden bahseder misiniz?

Ayşe Aslı Başak, Y kuşağının orta dönem temsilcisi, girişimci bir ailenin denizlere gönül vermiş ve mesleğini denizci olarak seçmiş, idealist, araştırmacı, sürekli öğrenme isteği ile biraz da futurist ruhu olan, sosyal sorunlara çözüm getirmeyi hedefleyen biridir. Sadece mesleğini denizcilikle seçmemiş, deniz kültürüne aşık, denizin ve denizciliğin her alanına tutkuyla yaklaşan biri diyebilirim kendime.

İTÜ Denizcilik Fakültesi, Deniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği’nden 2012 yılında 2.likle mezun oldum. Öğrenciyken, Japonya’da Kobe Üniversitesi’nde denizcilik araştırmalarına katıldım. 2009’da 55 bin tonluk kuru yük gemilerinde şirketimin ilk kadın zabit (Kaptan) adayı olarak göreve başladım. Bir süre denizde çalıştıktan sonra aynı işletmede Gemi Emniyet Enspektörlüğü yaptım. Son 7 senedir de Mid-Ship Group LLC İstanbul ofisinde hurda ve demir-çelik gemi yüklemeleri ve gemi operasyonları başta olmak üzere Liman Kaptanı ve Gemi Operasyonları Müdürü olarak görev yapıyorum.

Türkiye'de erkeklerin egemen olduğu bir mesleğe sahipsiniz. Bu mesleği seçmenizde etken olan şeyler nelerdi, ilham veren kariyer serüveniniz nasıl başladı?

Doğma büyüme Çanakkale Bigalıyım ve çocukluğum sürekli denizde, teknede ve balık tutarak geçti. Deniz kültürünün içinde olan bir ailede büyüdüm ve denizde olmayı seviyordum fakat bu mesleği seçip profesyonel bir şekilde denizde olmak apayrı bir seçimdi benim için. Fen-Matematik alanını çok seviyordum ve kesinlikle Mühendislik okumak çok istiyordum. Denizcilikle mühendisliği harmanlayan bir meslek gördüğümde işte dedim benim için en uygunu bu. Sonrasında İTÜ Deniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği bölümüne 2008 yılında başlamamla denizcilik kariyeri serüvenim de başlamış oldu.

Gemilerde, karada kaptanlık… Şimdi ise liman kaptanlığı yapıyorsunuz. Kariyer yolculuğunuzda attığınız adımlarda cinsiyetinizden ötürü zorlandığınız durumlar oldu mu? Yaşadığınız bu zorlukların üstesinden nasıl geldiniz?

İlk 2008’de okulu kazandığımda aslında söylentiler başlamıştı. Sen kadın olarak gemide iş bulamazsın diyenler ve başka bölüme geçmemi tavsiye edenler olmuştu. Fakat sivil bahriye olarak giydiğimiz üniformanın etkisinden midir bilemiyorum bu bölümü çok sevdim. Sahada olmak ve aynı zamanda yönetim kadrosunda bir Mühendis Kaptan olmak ideallerimi karşılıyordu. Gemiye ilk çıktığımda ben kadınlarla çalışmak istemiyorum diyen gemicilerim oldu. Fakat sonrasında birlikte omuz omuza güvertede halat çekip, manevra, raspa-boya, ambar temizliği gibi işleri yaptıktan sonra bana gelip sen bu işi erkeklerden daha iyi yapıyorsun sözümü geri alıyorum utandım dediler.

Bu süreçte kadın olarak işimiz konusunda kendimizi daha fazla ispat etmek ve erkeklerden daha fazla çalışmak zorunda kalıyoruz. İş konusunda her adımımız sorgulanıyor. Ancak bilgi, yetenek, eğitim ve tecrübeyle gelişen durumlarda hızlı sorun çözdüğümüz fark edilince ön yargılar kalkıyor. Gemide de bana ön yargı ile yaklaşan çalışanlar, sonrasında bu ön yargılarını takdir ve desteğe çevirdiler. Çünkü hepimiz aynı gemideydik, aynı koşullara sahiptik. Denizin ortasında kadın-erkek pek bir ayrımınız yok, fırtına herkesi eşit derece yoruyor.

Liman kaptanlığının yanında She Farers adında bir platformun ortak kurucularındansınız. Bu sosyal girişiminizi sizden dinleyebilir miyiz?

SheFarers Platformu’nu iki kadın Kaptan bir araya gelerek 2019 yılında kurduk. 2019 yılı IMO (Uluslararası Denizcilik Örgütü) tarafından Denizde Kadını Güçlendirme Yılı olarak belirlenmişti. Denizcilikteki Sivil Toplum Kuruluşları ve Odalar bu konularda çalışmalar yürütürken biz de kız kardeşlerimizin gemilerde istihdam edilme ve kariyer gelişimi konusunda kayıtsız kalamadık. Aldığımız soruları tek başımıza cevaplamamız imkansızdı ve sektörden gönüllü mentörlerle menti öğrencileri bir araya getiren SheFarers Platformu’nu Kapt. Hülya Güler ile birlikte kurduk.

2 sene boyunca programımızı devam ettirerek 120 denizcilik öğrencisi ve yeni mezun kadın denizcilere müthiş bir sinerji ve sektördeki 40’tan fazla denizcilik profesyonellerinin desteğiyle gönüllü mentörlük sağladık. Algıların yıkılmasında en büyük etkinin sektörde saha ve yönetim dahil her alanda daha fazla kadın istihdamıyla mümkün olacağını düşünüyoruz. Bu yüzden denizclikte ve saha görevlerinde nitelikli kadın istihdamına odaklandık.

Bu alanda ilerlemek isteyen ama toplumsal önyargılardan dolayı çekimser yaklaşan hemcinslerinize neler söylemek istersiniz?

Eğer içlerinde denize ait bir heyecan varsa, herşeye rağmen tercih etmeleri. Artık devir ve süreçler çok değişti. 1999 yılında İTÜ Denizcilik Fakültesi’ne yerleşip, mesleğe başlayan kadınların yaşadığı zorluklardan bu yana sektörde çok fazla şey değişti. Kadın istihdam etmeyen denizcilik şirketleri varken artık eşitlikçi yaklaşıp hatta özellikle kadın istihdam etmek isteyen denizcilik şirketleri ortaya çıktı. Artık eşitlik, her şirketin günümüz standartlarına ve yeni iş alanlarına erişimde çok büyük bir rol oynuyor. Diversity & Inclusion yani çeşitlilik ve dahil olma politikalarıyla sektör artık daha fazla kadın istihdam etme niteliğine yaklaşıyor.

IMO’nun 2030 hedeflerinden biri tüm sektörde cinsiyet eşitliğidir. 2050 yılında ise minimum %50 kadın istihdam oranı hedefleri var. Sektördeki algılar hem bizden önceki büyüklerimiz ve açık fikirli görüşlerle çok daha pozitif bir noktaya ilerliyor. Ancak gerçekçi de olmak gerek. Denizcilik, gemide çalışmak özellikle madencilikten sonra dünyanın en zor mesleği olarak yer alıyor. Zorlu koşullar kadın-erkek ayırt etmeksizin herkesi etkiliyor. Deniz hayatının doğası gereği gelen bazı zorluklar var, aileden, sevdiklerinden uzakta kalmak, aylarca ülkene geri dönememek, aylarca limanda dışarı adım atamamak gibi. Mental olarak da bunlara hazır olmak gerekli.

Sizin gibi bir adım öne çıkmak isteyen meslektaşlarınıza içlerindeki gücü fark edip kariyer yolculuğunda durmadan ilerlemesi için ne tavsiye edersiniz?

Genel olarak konuşursam, hiçbir mesleğin kadını erkeği yok. Hatta bazı mesleklerde kadınların zeka, analitik ve empatik yönleriyle önde olduğu yerler var. Ben denizcilik sektörünün kadın zekasıyla daha hızlı ve çözüm odaklı olarak daha fazla ilerleyeceğini düşünüyorum. Bu aşamada genç kadınlara tavsiyem, hangi alan olursa olsun içlerindeki heyecanı kaybetmemeleri ve gerçekten heyecan duyacakları mesleklere yönelmeleri olur. Aynı zamanda dünya değişiyor, dijital bir çağdayız. İnsansız gemiler inşa ediliyor, sektör artık uzaktan erişimle mesleğin tarihini yeniden yazıyor.

Bu alanlarda yetkinliklerini geliştirenler kesinlikle bu sektörün geleceğini yeniden inşa edecekler. Yapay zeka sistemleri devrede olsa da onu kullanıp eğitecek nitelikte insan gücüne de ihtiyaç olacak. Siz mesleğinizde iyi olur, kendinizi sürekli öğrenmeye açıp, geliştirmeye ve her gün üzerine katmaya odaklanırsanız, zaten başarı da doğrudan kapınızı çalıyor. Başarmak için değil, üretmek ve öğrenmek için çalışmak gerekiyor. Mark Twain şöyle der: “Güvenli limanlarınızdan çıkın, araştırın, hayal edin, keşfedin.”. Bu söz tavsiyelerimin özeti niteliğinde.

Meslek seçiminde kadın erkek ayrımının olmadığını bize kanıtlayan bu harika röportaj için Ayşe Hanım’a çok teşekkür ederiz. Projemize dahil olduğu için çok mutluyuz. 💜

Sen, Ayçe Aslı Başak’a neler söylemek istersin? Mesajını cevaplara bırakmayı unutma.

Bir önceki içeriğimiz olan Kadın Doğum Uzmanı Müjdegül Karaca röportajı için buraya tıkla!