İnsan gerçekten ne kadar masum, biz ne kadar masumuz sizce?

Rabbim iradeyi bize bırakmış. Peki , irade insanın tam olarak neresindedir. Bizler mi irade gösterip bu suçları işliyoruz. Yoksa irademizi
Kaybedip nefsimize hizmet mi ediyoruz.

Spinoza özgür irade yoktur der. Birçok filozof ona bu konuda katılır.

Ben de o görüşe yakınım. İnsan tamamen özgür değildir; seçimleri geçmişi, çevresi ve bilinçdışıyla şekillenir. Bu yüzden ne tam masumuz ne tam suçlu — biraz irade, biraz zorunluluk.

İrade şöyledir. Kader dediğin çizilmiştir. Yani be zaman öleceksin nasıl öleceksin bu bellidir. Ama tercih sendedir. Şöyle düşün. Ben bugün iftarı evimde de açabilirim. ya da kalkar başkasında da. Bu süreçte iki farklı yaşantı ortaya çıkar. Bu yüzden sonuçta doyacağım ama öncesinde yaşayacağım şeyler de var. Bu sebeple tercih bize bırakılmış. İrade dediğin bir yaprak gibidir. Dalına sımsıkı sarılır ama en ufak yerde de dağılabilir.