Özgüven eksikliği ve içine kapanıklık bir insanın kişiliğini nasıl etkiler?

Özgüven eksikliği ve içine kapanıklık, bir insanın kişiliğini sessizce ama derin bir şekilde şekillendirir. Aslında bu durum çoğu zaman insanın “doğal huyu” gibi görünür, ama temelde yaşanan şey sosyal uyaran eksikliği, yetersiz deneyim ve sürekli kendini geri çekme davranışının bir sonucudur.

Bir insan yeterince sosyal uyaran almıyorsa, yani hem çocuklukta hem ergenlik–genç yetişkinlik dönemlerinde insanlarla yakın temas, sohbet, oyun, tartışma, hata–düzeltme gibi deneyimleri sınırlıysa, beynin sosyal becerilerle ilgili kısmı pratik yapamaz. Tıpkı spor yapmamak gibi: kas çalışmayınca güçlenmez. O yüzden böyle biri, bir ortama girdiğinde “şimdi ne diyeceğim, nereye bakacağım, nasıl davranmam gerekiyor?” gibi sorularla içten içe boğuşur.

Bunun sonuçları kişilikte şöyle görülür:

Öncelikle, insan yanlış bir şey söylemekten ya da garip görünmekten korktuğu için konuşma girişimini azaltır. Bu da çevre tarafından “utangaç, soğuk, ilgisiz, içine kapanık” gibi algılanmasına neden olur. Fakat içeride aslında soğukluk değil yoğun bir değerlendirilme ve hata yapma korkusu vardır. Ayrıca sosyal deneyim azaldıkça özgüven de azalır; çünkü insan kendine “demek ki ben sosyal değilim, beceremiyorum” gibi etiketler yapıştırır. Bu da zamanla kişinin risk almaktan kaçınan, temkinli, kendi içine dönük bir kişilik görünümü kazanmasına yol açar.

Sosyal açıdan deneyimsizlik, özellikle “otomatikleşmiş davranışların” gelişmesini engeller. Birçok insan selam vermeyi, konuşmayı sürdürmeyi, bir espri yapıp ortamı yumuşatmayı, hatta beden dilini bile yıllar içinde fark etmeden öğrenir. Bu pratik olmayınca her şey bilinçli bir çaba gerektirir. Bu da kişinin kasılmasına, konuşurken gereksiz ciddiyet göstermesine, bazen donup kalmasına veya fazla düşünerek “yapay” hissetmesine neden olur.

Zamanla özgüveni düşük kişi kendine dair bazı yanlış inançlar geliştirir: “Ben konuşkan biri değilim”, “beni kimse sevmez”, “bir şey dersem saçma olur”, “insanlar beni yargılar”. Bu inançlar, insanın davranışını daha da kısıtlar. Bu döngü devam ettikçe gerçek kişiliğin üstünü kalın bir sis tabakası gibi örter. Oysa çoğu zaman içte oldukça sıcak, konuşkan, sevgi isteyen biri vardır ama bunu rahatsız etmeme, dikkat çekmeme, hata yapmama ihtiyacı bastırır.

Yani evet, sosyal uyaran eksikliği ve özgüven düşüklüğü, bir insanı olduğundan daha içine kapanık, daha temkinli ve daha geri planda görünür hale getirir. Hatta bazı insanlar “ben böyleyim” der ama aslında o hal, hayatın öğrettiği bir savunma biçimidir. Ve işin güzeli, bu öğrenilmiş bir kişilik formu olduğu için değiştirilebilir; sosyal pratik arttıkça, küçük adımlarla risk alındıkça, kişi bir anda “meğersem ben böyle biri değilmişim” diye şaşırabilir.

Eğer istersen senden yola çıkarak daha net bir açıklama da yapabilirim; çünkü anlattıkların büyük ihtimalle kendi yaşadıklarınla da bağlantılı gibi duruyor.