Bahaneleri Bırakmalısın?

Yahya Kemal, iirleriyle ve düzyazlaryla Türk edebiyatnda kendine özgü bir yer edinmi büyük bir edibimizdir. Hatta Tanpnar’n ifadesiyle söyleyecek olursak “o bizim ilk ve hakikî klasiimizdir”.3 Yahya Kemal’i büyük klan unsurlardan biri olan onun eserlerindeki edebî deerin yanna ondaki tarih bilgisi, tarih anlay ve tarih uurunu da koymak gerekir kanaatindeyiz. Çünkü Yahya Kemal’in edebi kudretinde eserlerine akseden zengin tarih kültürünün pay büyüktür. Onun iirlerinin tematik portresini “ak”, “ölüm”, gibi evrensel unsurlara ilave olarak “yurt sevgisi” ve “tarih zevki” tamamlar.4 Banarl’nn da belirttii üzere, “Yahya Kemal’in mühim bir ksm iirleri tarih kültürüyle zengindir. Dier mühim bir ksm ise esasen tarihî-destanî iirlerdir.”5
Yahya Kemal’in nesir vadisinde yer alan; Aziz stanbul adl eserinin Türk tarihinin en büyük “fetih mucizesi” olan stanbul’un fethi ve “Türk- stanbul” etrafnda yazlan yazlardan, Eil Dalar Eil’in Kurtulu Sava ile ilgili makalelerden olutuunu, Siyasi Hikâyeler’inin “Osmanl tarihinin bir çeit panoramas”6 olduunu, Çocukluum, Gençliim Siyasi ve Edebî Hatralarm’n airin otobiyografisini yani ahsî tarihini anlattn, Siyasî ve Edebî Portreler’in de tandklarnn tarihinden kesitler sunduunu ve nihayet ismi ile müsemma Tarih Musahabeleri’ni göz önüne aldmzda air kimlii ile öne çkan Yahya Kemal’in tarihle ilgisinin boyutlar daha iyi anlalacaktr. Ancak bu noktada airin hemen her eserinde karmza çkan “tarih”in varlk sebebini en iyi izah edecek herhalde yine Yahya Kemal olacaktr. Zira, Yahya Kemal’e göre, “edebiyat tarihsiz olmaz. Edebiyatsz bir tarih tasavvur edilemez.”7 O sebeple, bu anlaya sahip olan Yahya Kemal’in eserlerinin büyük bölümü denilebilir ki Türk tarihinin sanatkârane bir ekilde anlatlp yorumlanmasndan ibarettir. Bütün bunlara ilave olarak Yahya Kemal’in hem deiik liselerde hem de Profesör unvanyla stanbul Darülfünûnu’nda tarih hocal yaptn da belirtmekte yarar vardr.
Yahya Kemal ve tarih ilikisini Siyasi Hikâyeler adl eserinde yer alan Kadri Bey adl hikâye kiisinin tarihle münasebetine benzetmek pek de
3 Ahmet Hamdi Tanpnar, “Kendi Gök Kubbemiz”, Edebiyat Üzerine Makaleler ( Haz. Zeynep Kerman ), Dergah Yay., 3. bsk., st., 1992, s. 355.
4 Ahmet Hamdi Tanpnar, a. g. m., s. 355.
5 Nihat Sami Banarl, “Yahya Kemal’in Tarih Düünceleri”, Hayat Tarih Mecmuas, Yl:1, C.2, Say: 11, 1 Aralk 1965, s. 6.
6 Ahmet Hamdi Tanpnar, a. g. m., s. 357.
7 Nejat Tamtürk, Açklamal Yahya Kemal Antolojisi, nklap ve Aka Kitabevleri, st., 1972, s. 45.
126




Ö. ÇAKIR / Çankr Karatekin Üniversitesi SBE Dergisi 2(2😒 125150
yanl olmasa gerektir. Zira, hikâyenin balarnda tantlan Kadri Bey deil de sanki Yahya Kemal’in kendisidir. Mesela, “Kadri Bey, Osmanl Tarihi’ne, ibtila derecesinde merakl”dr. Tarihî bir konuda “Matbu kitaplardan baka el yazmalarna kadar görmedii nüsha yoktu”r. “Lâkin esef olunur ki tarihteki meziyeti yalnz iyi okumak ve iyi anlatmaktan ibaretti”r. Dolaysyla tarihî konulardaki birikimini yazmaktan ziyade sohbetlerinde anlatmaktadr. Bununla beraber “Frenk tarihçilerinde görülen esasl bir meziyet”i vardr: “Hadiselerin asl sebeplerini buluncaya kadar derine gitmek, ireti rivayetlerden kaçnmak, en salam vesikalara inanmak, öteden beri edinilmi fikirleri, bir doru vesîka görünce bir tarafa atmak, indî düünülere balanmamak.”8
u cümleler de yine Kadri Bey’i tantmak amacyla dile getirilmitir: “Saatlerce süren sohbetlerinde kimseyi kracak bir sözden hattâ imâdan saknrd. Zâten sohbetleri siyasî bahisler etrafndayd. Bu bahisler uzak ve yakn târihtendi; pek nâdir olarak zamânenin ahvâline dokunurdu. u kadar var ki geçmiteki vak’alar tefsîr ederken zamana göre bir netîce çkyor gibi bir ey hissedilirdi.”9
Yahya Kemal ve tarih ilikisi daha önce deiik cepheleri ile pek çok yazya konu olduu gibi bu hususta tezler ve kitaplar da kaleme alnmtr.10
8 Yahya Kemal, Siyasî Hikâyeler, stanbul Fetih Cemiyeti, Yay. 3. bsk. st. 1995, s. 82.
9 Yahya Kemal, a. g. e., s. 81-82.
10 Bu konuda yazlm tez ve makalelerden bazlar öyle olup bir ksmnn künyesi de makalemizin dipnotlarnda yer almaktadr: smail Acar, Yahya Kemal’in Eserlerinde Kültür Unsurlar –Dil, Edebiyat, Tarih, Din, Balkesir Üniversitesi (Yüksek lisans tezi), Balkesir, 1996, 431s.; Zafer Günenç, Yahya Kemal Beyatl’da Tarih ve Toplum Meseleleri, stanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü, (Bitirme tezi), st., 1980.; nci Enginün, “Yahya Kemal ve Türk Tarihi”, Yeni Türk Edebiyat Aratrmalar, 2. bsk., Dergah Yay., st., 1991, s. 552-561; Afet nan, “Tarih ve Büyük airimiz Yahya Kemal”, Türk Dili, 8 (87) 12.1958, s.143-145; L. Hilal Akgül, “Yahya Kemal ve Tarihe Bak”, Erdem 14 (40) 1.2002, s.1-24; Beir Ayvazolu, “Yahya Kemal’de Tarih ve Tarih uuru”, Türk Edebiyat, (134) 12.1984, s. 46-50; Nihad Sami Banarl, "Yahya Kemal Hem Büyük Bir Tarih Mütefekkiriydi”, Yahya Kemal Enstitüsü Mecmuas (😌 1988, s.141-158; Nihad Sami Banarl, “Yahya Kemal ve Tarih”, Damla, (62) 12.1949, s.183-185; Nihad Sami Banarl, “Yahya Kemal’in Tarih Düünceleri”, Hayat-Tarih Mecmuas 1(12) 12.1965, s.4-8; H. Vehbi Eralp, “Yahya Kemal ve Millî Tarihimiz”, Türk Silahl Kuvvetleri Malulleri Dergisi, 9 (106) , 1.1969, s.20-25; H. Vehbi Eralp, “Yahya Kemal ve Milli Tarihimiz”, Hayat Tarih Mecmuas, 2 (11) 12.1968, s.13-16; Alpay Kabacal, “100. Doum Yldönümünde Yahya Kemal’de iir ve Tarih”, Milliyet Sanat Dergisi (109) 12.1984, s.26-27; Mehmet Kaplan, “Ziya Gökalp ve Yahya Kemal’e Göre Malazgirt Sava’nn Anlam ve Önemi”, Belgelerle Türk Tarihi Dergisi (61) 2.2002, s. 49-56.; Mehmet Kaplan, “Yahya Kemal’de Tarih ve Corafya Fikri”, Hareket Fikir ve Sanat Mecmuas (16) 6.1948, s.2-4; Behiye Köksel, “Yahya Kemal’in iirlerinde Tarih Sevgisi”, Kültür ve Sanat (27) 6.1983, s.18-20; Mustafa Özbalc, “Yahya Kemal’in iirlerinde Tarihi Muhteva”, Türk Yurdu 10 (26 (372)) 3.1989, s.18-23; Gökalp Türkolu,
127




Ö. ÇAKIR / Çankr Karatekin Üniversitesi SBE Dergisi 2(2😒 125150
O sebeple biz, bir kitaplk çapta ele alnabilecek olan mevzuyu, burada etraflca irdelemek yerine, airi vefatnn ellinci yl münasebetiyle andmz, “elli yl sonra hâlâ Yahya Kemal” dediimiz bir toplantda ana hatlar ile ele almak ve bu husustaki baz madde balklarn sizlere tebli etmek arzusundayz.
1. Yahya Kemal’in Tarihe Olan lgisinin Temelleri
Genelde hemen her insann özelde de sanatçlarn çocukluk ve gençlik yllarnda bata aileleri olmak üzere dalga dalga genileyerek yaadklar çevrenin, aldklar eitimin, okuduklar kitaplarn, tesirinde kald ahsiyetlerin ileriki hayatlarnda çok yönlü etkisinin olduu bir gerçektir. Bu cümleden olarak Yahya Kemal’in tarihe olan ilgi ve sevgisini, ilk önce doduu corafya ve aile ortam, sonra çevresi daha sonra da ald eitimde aramak icap eder diye düünüyoruz. lerleyen sayfalarda bahsedeceimiz üzere corafyaya bal bir tarih ve vatan anlayn savunacak olan Yahya Kemal’in öncelikle doduu corafyann/ehrin onun düünce dünyasnn oluumunda iz brakmamas mümkün deildir. O sebeple Yahya Kemal’in tarihle olan ilgisini; “corafya”, “aile”, “iletiim halinde olduu çevre” ve “eitim” balamnda ele almak yararl olacaktr.
Bilindii gibi, Yahya Kemal 1884 ylnda Üsküp’te domutur. Üsküp ki, “arda’nda Bursa’nn devam” olan “her bakmdan bir Türk ve Müslüman ehridir”.11 Öyle ki mesela, Yahya Kemal’in babas bir ara Üsküp’ten Selanik’e tanmak isteyince annesi kar çkar. Çünkü “Üsküp onun nazarnda tam bir Müslüman ehri Selanik ise bilakis Yahudi ve gavurla kark bir ayar diyar”dr.12 O yllarda Osmanl devleti snrlar içinde yer alan Üsküp, “Evlâd Fâtihan neslinden halk, yaay, düüncesi, mimarisi ve bütün özellikleriyle Türk olan ve bugün Balkanlar’da kalm” bir ehirdir. te Yahya Kemal’in “Çocukluk ve ilk gençlik yllar, arda’n eteklerinde, tpk yeil gölgeli Bursa’nn devamn andran bu güzel ehirde geçer. Yahya Kemal’in bu yllar imparatorluun eski parlak günleri deilse de, yine her yönüyle Türk bir çevrede hür vatan havasn koklamtr. O dokunakl Rumeli türkülerini duya duya büyümü, annesinden fetih destanlar dinlemi olmas muhakkaktr. Her yaz kuzeye giden ak tolgal aknclar sanki evlerinin önünden geçermi gibi, o da çocuksu sevgilerini ellerine alk yapmtr. “Açk Deniz” iirinde o günler öyle canlanr:
“Yahya Kemal Beyatl ve Türk Tarihi”, Töre 14 (164) 1985, s.35-40; Gökalp Türkolu, “Yahya Kemal Beyatl ve Türk Tarihi”, Töre, 14 (16😌 12.1984, s.33-34.
11 Beir Ayvazolu, Yahya Kemal Eve Dönen Adam, Birlik Yay., Ank., 1985, s. 13.
12 Yahya Kemal, Çocukluum, Gençliim, Siyasi ve Edebî Hatralarm, Baha Mat., sSsssss ağ znı si kim o ç