Kötü insanlar kötü olduklarını kabul ederler mi?

Kötü insanın tarifini yapmaya çalışayım: "Her şeyden önce kendi menfaatini gözeten, menfaatine ulaşmak için yapmayacağı şey bulunmayan, insanları umursamayan ve kolaylıkla kırabilen insan." Oldu mu? Bazılarına göre olmuş, bazılarına göre olmamıştır muhakkak. Hadi oldu diyelim ve bu kritere göre iyileri sağ tarafa, kötüleri sol tarafa ayıralım. Tam kötü veya tam iyi insan bulamayız ki! Hepimiz ne tam kötü, ne tam iyiyiz; grinin değişik tonlarındayız. Yüzde ne kadar karası çok olana "kötü", ne kadar akı çok olana "iyi" diyeceğiz. Zor işler bunlar ve pek gereği de yok bence böyle bir sınıflandırmanın. Benim için gerçekten önemli olan şey, kendimin karanın neresinde, akın neresinde olduğumdur. "Ben iyi insanım" diyerek kendimi aklamadan, "kötü iinsanım" diyerek karalamadan; tarafsızca sorgulayabilmemdir. Bu bakış açımı belirttikten sonra diyebilirim ki karası daha çok olanlar, eksiklerini görmekte daha çok zorlanırlar. Çünkü kendi eksiğini görmek, insanın sevdiği bir şey değildir. Kötü giden şeylerde, çeşitli savunma mekanizmaları çalıştırarak başkalarını suçlamak daha sempatik gelir hepimize; özellikle de karası çoklara. Çünkü hem bir fasit daire içinde yanlış yaptıkça daha çok yanlışa meyletmekte, olumlu olandan uzaklaşmakta; hem de o kadar karası varken kendini sorgulamaya cesaret edememektedir. Yeri gelir, "ben kötüyüm" de diyebilir insan. Bence bu iki şekilde olabilir. Ya insanlardan yanlış muameleler göre göre, bir yanılgı eseri olarak iyiliğin fayda getirmediğine inanmış ve kendince savunmaya geçmiştir ya da gerçekten kendini sorgulamaya, gerçeklerin farkına varmaya başlamıştır. Bu ikinci sınıfa girenler, pozitif değişimin arefesindedirler.