Büyük 5 Kişilik Kuramı Nedir? (SLOAN)

Psikolojide "Büyük Beş" kişilik özelliği, deneysel araştırma ile keşfedilmiş, 5 göze çarpan etmen veya kişilik boyutudur. Günümüzde, bu kişilik kuramı psikologlar arasında yaygın biçimde kabul görmektedir. “Büyük Beşli” olarak da adlandırılan bu kuram, farklı kültürlerde ve dillerde çalışılmış ve ortak sonuçlardan sonra zaman içinde kişilik kuramına dönüşmüştür.

Bu kişilik modelinin başlıca fonksiyonları ''Dışadönüklük, Nevrotiklik, Deneyime Açıklık, Sorumluluk ve Uyumluluktur. Bunlar size de yabancı gelmedi değil mi? Farkettiyseniz hepmiz kendimizi veya bir başkasını yüzeysel olarak tanımlamak için '' içedönük biri, uyumlu çocuk, çok dışadönük ve sosyal'' gibi tabirler kullanırız.

Peki sosyal veya asosyal olmanın içedönüklükten ve dışadönüklükten farkını nasıl anlarız?
Asosyallik kaygıyla bağlantılıyken, içedönüklük tamamen o kişinin kendi başına iç dünyasında kalarak enerji toplamasıdır.

Asosyal, Kalabalık ortamlarda bulunmayı sevmeyen kişidir. Kimsenin olmadığı sakin yerler bu tip insanlar için her zaman ilgi çekicidir. Kalabalık ortamlarda genelde saklanma isteği içindedirler.

Bildiğiniz gibi insanlar çok uzun zamandır sosyal varlıklardır. Bazılarıysa iki sebepten dolayı sosyallikten, insanlardan uzak durmayı seçebilir.

1- Enerji toplamak için uzaklaşır
2- Sosyal Kaygıları yüzünden uzaklaşır

Kısaca, insan doğası gereği sosyal olma gereksinimi duyar. Bunun sebebi varoluşumuzun başlamasıyla hayatta kalma içgüdümüzün oluşmasıdır. hem ne demişler? ''Birlikten kuvvet doğar''

Sosyal ve Asosyal kavramlarını özetlediğimize göre artık Büyük 5'in temel kavramlarını anlatmaya başlayabilirim.

• 1- Dışadönüklük (extraversion) : Dışadönüklük , benliğin dışından elde edilen tatminlere odaklanma eğilimini ifade eder. Dışadönükler, sıcaklık, pozitiflik, girişkenlik ve heyecan arayışı ile karakterizedir. konuşkan, enerjik, iddialı gibi özellikleri içerir. Sosyal etkileşim burada anahtardır. Dışadönükler genellikle liderlik pozisyonlarını üstlenirler; öncelikle görüş ve önerilerini sunar. Enerjilerini dış dünyadan toplarlar. Dışadönüklüğünüz az ise bu sizin içedönük olduğunuzu gösterir.
• 2- Nevrotiklik (neuroticism): Nevrotiklik, uzun vadeli bir eğilimdir. olumsuz veya endişeli duygusal durum. Bu tıbbi bir durum değil, bir kişilik özelliğidir. İnsanlar bunu sıklıkla nevrozla karıştırırlar. Nevrotizm, insanı oluşturan özelliklerden biridir. beş faktör kişilik modeliGüvenilir Kaynakdışadönüklük, kabul edilebilirlik, vicdanlılık ve açıklık ile birlikte. Bu model, çok çeşitli kültürlerde kişilik değerlendirmelerinde ve testlerinde kullanılır.Nevrotizmi olan kişiler, diğer bireylere göre daha depresif ruh hallerine sahip olma ve suçluluk, kıskançlık, öfke ve kaygı duygularından daha sık ve daha şiddetli acı çekme eğilimindedir. Özellikle çevresel strese karşı hassas olabilirler.
• 3- Deneyime Açıklık (openness): Açıklık sanatı, duyguları, macerayı, sıradışı fikirleri, hayal gücünü, merakı ve çeşitli deneyimleri genel olarak takdir anlamına gelmektedir. Bu özellik, yaratıcı insanları gerçekçi ve basmakalıp (sıradan) insanlardan ayırmaktadır. Deneyime açık olan insanlar, entelektüel olarak meraklı, sanatı takdir eden ve estetiğe duyarlı kişilerdir. Kapalı insanlara kıyasla, daha yaratıcı ve arzularının daha fazla ayırdında olan insanlardır. Alışılmadık inançlara bağlı olmaya daha fazla meyillidirler.

  Açıklıkta düşük puanlara sahip insanlar daha geleneksel, basmakalıp ilgilere sahip olmaya eğilimlidirler. Onlar, basit, doğrudan ve açık olanı; karmaşık, belirsiz ve incelikli olana tercih ederler. Sanatı ve bilimi şüpjeyle karşılayabilirler, bu çabaları anlaşılması zor, derin ve pratik kullanımdan uzak bulabilirler. Kapalı insanlar aşina oldukları şeyleri yeni yollara karşı tercih ederler. Değişime karşı tutucu ve dirençlidirler.

• 4- Sorumluluk (conscientiousness): Sorumluluk öz-disiplin gösterme eğilimi, görev bilinciyle hareket etme ve başarı için azim gösterme demektir. Bu özellik, kendiliğinden gerçekleşene karşılık planlı hareketi tercih etmeyi gösterir. Dürtülerimizi yönlendirme, düzenleme ve kontrol etme eğilimimizi belli eder.

• 5- Uyumluluk (agreeableness): Uyumluluk başkalarına karşı kuşkulu ve zıt (antagonistik) olmaktan ziyade merhametli ve yardıma hazır olmaya eğilimli olmak olarak tanımlanır. Bu özellik, sosyal denge üzerine ilgiyi ve kaygıyı yansıtır. Uyumlu bireyler diğerleriyle kolay geçinir. Genel olarak saygılı, arkadaşça, cömert, yardımsever ve diğerlerinin istekleriyle uzlaşmaya hazır olarak görülürler. Uyumlu bireyler insan doğası hakkında iyimser bir görüşe sahiptirler. Onlar, insanların dürüst, saygın ve güvenilir olduğuna inanırlar.

  Uyumsuz bireyler kendi çıkarlarını diğerleriyle geçinmekten üstün tutarlar. Diğerlerinin iyi olmasıyla genellikle daha az ilgilidirler ve diğerlerine daha az yardım eli uzatırlar. Bazen diğerleri hakkındaki şüphecilikleri onların kuşkucu, dostça olmayan ve geçimsiz olmalarına neden olur.

  
  Bu tanımların hepsine eşit derecede yakın hissetmemiz zor. Bu yüzden Düşük dışadönüklüğe sahip olanlara içedönük, düşük nevrotikliğe sahip olanlara sakin, düşük açıklığa sahip olanlara kapalı veya meraksız, düşük sorumluluğa sahip olanlara düzensiz, düşük uyumluluğa sahip olanlara uyumsuz denmiştir.

  Bunlar kuramda bu şekilde ifade edilmiştir:

Extraversion (dışadönüklük) = Reserved (düşük) / Sociable (yüksek)

Neurotism (nevrotiklik) = Limbic (yüksek) / Calm (düşük)

Conscientiousness (sorumluluk) = Organised (yüksek) / Unstructured (düşük)

Agreeableness (uyumluluk) = Egocentric (düşük) / Agreeable (yüksek)

Openess (açıklık) = Inquisitive (yüksek) / düşük (Non-curious)

Örneğin birisi yüksek dışadönüklük, düşük nevrotizm, yüksek sorumluluk, düşük uyumluluk ve yüksek açıklığa sahip olursa

onun durumunu fonksiyonların baş harfleriyle kısaca '' S C O E I '' şeklinde ifade edebiliriz.