Kötü Kararların Önüne Geçmenin Yolları

Günlük hayatımızda sürekli, belki de her an bazı kararlar veriyoruz. Bazen mantıklı olsalar da, birçok zaman duygusal, irrasyonel, kafa karıştırıcı olabiliyor.

Bu Bence'mde sizi kötü kararlar vermeye sürükleyen bazı şeyleri açıklamayı umuyorum. Çok uzatmadan giriyorum o zaman.

Sizi Doğru Kararlar Vermekten Alıkoyan Düşünce Tarzları

• Kazananlar Önyargımız!

Bugün, herhangi bir medya platformuna girdiğinizde "Başarılı İnsanların Her Gün Yaptıkları Şeyler", "Ünlü Atlet Nasıl Çalıştığını Açıkladı." gibi başlıklar görebilirsiniz.

Kazananlar önyargısı bizim yukarıda söylediğim belirli alanlardaki başarıyı aynı taktikleri uygulayan yine de başarılı olamamış insanları bilmeden/unutarak öğrenmeye çalışmamızdan geliyor. Dünyada LeBron James gibi çalışan ama asla iyi bir takıma girememiş binlerce atlet var. Problem, bu başaramamış atletleri kimsenin bilmemesi. Bizim tek duyduğumuz bu yöntemle kazananlar.

Yanlışlıkla da olsa, binlerce kişide yaramamış bu yöntemlere kazananların söylemesiyle fazla değer veriyor ve aynı sonucu bekliyoruz. En çok bilinenlerden, "Richard Branson, Bill Gates, and Mark Zuckerberg hepsi okullarını bıraktı ve şimdi milyonerler!" Ama bu gibi yönlendirmelerde söylenmeyen şu, başarılı olmalarının sebebi okulu bırakmaları olduğu kadar olmayabilir de. Okulu bırakıp bir şey başaramamış o kadar çok insan var ki.

• Kaybetme İsteksizliğimiz!

Kaybetme isteksizliğimiz, kayıp vermemeyi kazanmanın çok daha üstünde tutma eğilimimiz olarak tanımlanabilir.

Örneğin, size 10 TL verilse kısmen tatmin olursunuz ama herhangi bir şekilde 10 TL kaybetseniz yaşayacağınız tatminsizlik kazandığınızdan çok daha fazla olacaktır.

Biraz basit dursa da bazen saçma kararlar vermemize sebep olur. Bizi sahip olduklarımıza karşı gereksiz korumacı bir tutum izlememizi tetikler. Örneğin yeni bir ayakkabı aldığınızda mutlu olursunuz ama aylar boyunca eski ayakkabınızı giymeseniz bile atmak istemezsiniz ya da yeşil ışığı trafik yüzünden kaçırdığınızdaki mutsuzluk yeşil ışıkta geçtiğinizdeki tatmin olmadan çok daha fazladır.

• Yanılsama

Basitçe anlatmak istersem,

Geçen yıl evimin yakınındaki lokal bir kafeye gittim, menüde kalın kalın yazmışlar, en fazla 6 sos ekleyebilirsiniz diye. Ki normalde en fazla tek sos seçen biriyim, ilk düşündüğüm şey, kim 6 sos seçer ki oldu. Sonraki düşüncem ise hangi 6'sını seçsem idi.

Tabii bunun bir yanılsama olduğunu sonradan fark ettim, çoğu insan, neredeyse hiçbirimiz 6 sosu birden seçmez, ama olay bu değil zaten. Mekanın yapmak istediği aklınızdaki ortalamayı yükseltmek. Tabii bunu boşuna yapmıyor, kimse 6 soslu bir burgera birkaç TL daha vermekten çekinmez. Genellikle 6 sosu da kullanmayıp nasıl bir burgera bu kadar para verdim diye düşünüyorsunuz. Tabii iş işten geçmiş oluyor.

Aynı yanılsama mağazalarda ön reyona çok pahalı ürünler koyup arka reyonlardaki ürün fiyatlarını ucuzmuş gibi göstermede de kullanılıyor.

• Onaylama Önyargımız

Onaylama önyargımız sevdiğimiz/desteklediğimiz bir şeyi araştırırken benimsediğimiz inanca uyan fikirleri sevip ters düşenleri yok saymamızdan geliyor.

Diyelim ki A model bir araba aldınız ve şu an sizin için en uygun arabanın bu olduğunu düşünüyorsunuz. Doğal olarak karşınıza çıkan ve bu arabayı öven tüm yazıları okursunuz. Bu sırada sizin ortalamanızda arabanızdan daha iyi olduğunu iddia eden bir yazı görürseniz onu reddedip o yazının arabalarda sizin aradığınızda farklı bir şeyi aradığını düşünürsünüz.

Düşüncelerimizi değiştirmek göründüğünden daha zor, bir şeye ne kadar çok inanırsak karşıt görüşlere o kadar karşı çıkıyor ve umursamaz oluyoruz.

Eklemek istediklerim ve son.

Yani, sonuç ne? (Umarım çok sıkmamışımdır.)

Bu anlatmaya çalıştığım yaygın düşünme hatalarını anladıktan sonra benim tavsiye edebileceğim tek şey öz farkındalık olabilir.

Günlük hayatta daha dikkatli olup böyle hataları kendiniz fark edebilmeniz.

Aslında bu Bence'de bu yaygın düşünme hataları ve nasıl rasyonel kararlar alırız altında 2 başlık altında olacaktı ama sadece düşünme hataları bile çok uzun oldu. Mantıklı kararlar almada kullanılan zihinsel modeller diğer Bence'mde kalsın artık.

Sayonara.