Çernobil Faciası: 4 Numaralı Reaktörün Kuruluşu ve Patlama Anı

Çernobil Nükleer Santralı ilk 1970 yılında kuruldu. Asıl ismi Vladimir İlyiç Lenin Elektrik Güç Santralı idi. 4 numaralı reaktör 20 Aralık 1983 yılında tamamlandı ve faaliyete geçiş yaptı. Ama bu santralde teknik hata vardı 3 kez test yapıldı 3 test de başarısız oldu; 4. test ise 26 Nisan 1986 tarihinde yapıldı.

Gelgelelim patlama nedenine; 25 Nisan 1986'da öğlen 14.00'de reaktörün gücü 1600 megawatt düşürüldü ve 10 saat boyunca düşük güçte çalıştırıldı. RBMK 1000 tipi reaktörler düşük güçte dengesiz çalışırlar. Uranyum 235 elementi bulunuyor 4 numaralı reaktörde. Düşük güçte çalışınca çekirdek uranyum Ksenon gazi üretir ve gittikçe artar; çekirdeği zehirler. Ama yüksek standart uygun güçte çalışan çekirdek Ksenon gazını yakıp yok eder. Ksenon gazi zararları gaz biriktikçe çekirdeği boğmaya başlar güç düşer.

Peki ama nasıl güç anı yükseldi ve patladı?

Gelelim bu konuya: Reaktör Ksenon gazi zehirlenmesi yüzünden durunca operatörler tüm kontrol çubuklarını çıkardılar. Kontrol çubukları -reaktörün dengesini sağlayan gaz fren çubuklarıdır- hepsi çıkarılır ise reaktör ivmelenir hız artışı yükselir. Test nedeni türbin jeneratörünü test etmekti. Test için otomatik acil durdurma kapatıldı; su akışı kesildi şu olmayınca çekirdek volkanik derece sıcaklığa ulaşır sıcaklık artınca kalan su buhara dönüşür. Buhar ve sıcaklık reaktiviteyi yükseltir; yani güç dalgalanması yaşanır. Ksenon gazı çekirdeği fazla zehirlediği için reaktör kontrolden çıkar ve gece saat 01.23'te 45 saniyede patlama gerçekleşir.

Patlamanın etkisiyle sıcak grafit uranyum parçaları ve Ksenon gazı patlamanın etkisiyle atmosfere saçılır. Yüksek derecede radyasyon ☢️ etrafa yayılır. Yangını söndürmeye giden itfaiyeciler ısıdan ve Ksenon gazından zehirlenerek kimi hemen, kimileri ise haftalar içinde radyasyonun ölümcül ızdırap yanığını içlerinde hissederek, can çekişerek ölürler. Ve maalesef birçok kişi acı şekilde hayatını kaybeder. Radyasyon, Çernobil'e 3 km uzaklıkta olan Pripyat şehrinin tamamını kirletir. 27 Nisan 1986 Saat 14.00'de Kiev'den otobüsler gelir insanları götürürler. O günden günümüze kadar Pripyat şehri terk edilmiş hayalet şehirdir. Çernobil 4 Numara Reaktörü ise 2016 yılında çelik kalkanla kapatılır ve bu kalkanın ömrü 100 yıldır.