TBMM’nin 101. Kuruluş Yıl Dönümü

23 Nisan 1920’ye Giden Sürece Bir Bakış

1. Dünya savaşına nasıl girdik?

Almanların mutlak zaferine olan inançla Almanya, Avusturya-Macaristan imparatorluğu ve Bulgaristan’la birlikte giren Osmanlı devleti Galiçya, Yemen, Filistin, Hicaz, Mısır, Suriye, Irak ve Kafkasya cephelerinde savaşı kaybetmişti. Kazandığı tek savaş 1915-16 aralığında gerçekleşen Çanakkale cephesi savaşlarıydı.

Müttefiki Bulgaristan’ın 29 Eylül 1918’de Neuily barış anlaşmasını imzalayarak savaştan çekilmesiyle Osmanlı’nın Almanya üzerinden para, silah ve mühimmat sağlayan demir yolu bağlantısı kesilmiş oldu. Yeni silah ve mühimmat desteği alamayan Osmanlı devleti de 30 Ekim 1918’de Mondros mütarekesini imzalayarak savaştan çekilir.

İttihatçıların Alman Hayranlığı

Great War ya da Türkçe adıyla Büyük harp. Birinci Dünya savaşına o zamanki dünya bu adı vermişti. 1908 yılında bir darbeyle yönetimi ele geçiren İttihat ve Terakki partisinin lider kadrosundaki büyük Alman hayranlığı öyle bir boyuttaydı ki, zamanın Harbiye nazırı ve padişah damadı Enver paşa Alma hükümetiyle bir gizli ittifak anlaşması imzalamıştı.

Bu arada bizim Osmanlı bıyığı zannettiğimiz uçları yukarı kıvrık bıyık şekli de Alman-Prusya ekolünün bir geleneğidir ve 2. Abdülhamit zamanında Osmanlı ordusu ve harp okullarına getirilen Alman general ve subaylarına duyulan hayranlığın bir neticesi olarak kullanılmaya başlanmıştır

Ardından bir İngiliz filosundan kaçan iki Alman savaş gemisi Goeben ve Breslau hikayesini bilirsiniz. Osmanlı bu gemileri satın aldığını söyler. Gemilerin başındaki Alman amirali Enver paşanın emriyle Karadeniz'e açılır ve Rus donanmasını limanlarında vurup imha etme göreviyle Kırım’a doğru yol alır. Odessa ve Sevastopol limanlarını bombardıman eder ama Rus donanması limanlarda değildir. Sonuçta Rusların da içinde bulunduğu ittifaka savaş açmış oluruz.

Osmanlı’nın son savaşı

Almanların mutlak zaferine olan inançla Almanya, Avusturya-Macaristan imparatorluğu ve Bulgaristan’la birlikte giren Osmanlı devleti Galiçya, Yemen, Filistin, Hicaz, Mısır, Suriye, Irak ve Kafkasya cephelerinde savaşı kaybetti. Kazandığı tek savaş 1915-16 aralığında gerçekleşen Çanakkale cephesi savaşlarıydı.

Müttefiki Bulgaristan’ın 29 Eylül 1918’de Neuily barış anlaşmasını imzalayarak savaştan çekilmesiyle Osmanlı’nın Almanya üzerinden para, silah ve mühimmat sağlayan demir yolu bağlantısı kesilmiş oldu. Yeni silah ve mühimmat desteği alamayan Osmanlı devleti de 30 Ekim 1918’de Mondros mütarekesini imzalayarak savaştan çekil
30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros mütarekesinin ardından İstanbul 13 kasım 1918’de itilaf devletleri orduları tarafından işgal edildi.

Burada şöyle bir incelik vardı. Şehir işgal edilmiş ancak devlet binaları ve devleti idare edenlere karşı bir operasyon yapılmamıştı. 21 Aralık 1918 tarihinde padişahın emriyle Meclisi Mebusan dağıtıldı. 3 Ekim 1919’da Damat Ferit hükumetinin istifasının ardından kurulan Ali Rıza paşa hükumeti önce Meclisi Mebusan için genel seçime gitti ve 12 Ocak 1920’de meclis tekrar açıldı. Hem yeni seçilen meclisin, hem de Ali Rıza paşa hükumetinin milliyetçi isimlerden oluşması işgal güçlerini rahatsız etmişti. 20 Ocak günü işgal kuvvetleri komutanlıkları Harbiye nazırı ve Genel kurmay başkanının istifalarını istedi ve istediklerini aldılar. Daha sonra 10 Ağustos 1920’de Padişah damadı Ferit paşa hükümeti Sevr Antlaşmasıyla Osmanlı’yı tarihe gömen belgeyi imzalamıştı.

Milli And (Misak-ı Milliye)

28 Ocak 1920 tarihli gizli oturumda Meclisi Mebusan Misakı Milliye'yi kabul etti. Turgut Özakman’ın Cumhuriyet kitabında Mustafa Kemal paşanın Misakı Milliye'nin hem metin olarak yazımında hem de mecliste kabulü için gösterdiği çabalar uzun uzun anlatılmıştır. Merak edenler okuyabilir.

Önemli olan husus şuydu ki: Bu metni istisnasız bütün mebuslar imzalamıştı. Daha sonra 17 Şubat 1920’de bu metnin hem basın yoluyla halka, hem de Osmanlı Devletinin diplomatik ilişki içinde bulunduğu bütün devletlerin meclis ve hükumetlerine tebliğ edilmesi yine Meclisi Mebusan tarafından karar verildi. 16 marta kadar Ali Rıza paşa hükumetini istifaya zorlayan itilaf devletleri istediklerini alamayınca ikinci işgal operasyonunu yaptı. Bu defa bütün devlet daireleri de işgal edildi.

Aynı gün Meclisi Mebusan'ı basan İngiliz askerleri meclisi dağıtıp içinde Ziya Gökalp, Kara Vasıf, Rauf bey gibi bazı mebusları tutuklayıp Malta’ya gönderdi, diğerleri serbest bırakıldı.

Malta sürgünlerinin durumunu anlatan Mim Kemal Öke’nin Sürgündeki sevda Kızıl elma adlı romanını okumanızı tavsiye ederim. Meclis basıldığında 7 maddelik hayvancılık yasası görüşülmekteydi ve 5 maddesi kabul edilmişti.

23 Nisan'a giden süreç

İşgal altındaki Başkent İstanbul’dan 19 mayıs 1919’da Samsun’a geçerek milli mücadelenin organize edilmesi faaliyetlerine başlayan, 9 temmuz 1919’da askerlik görevlerinden istifa eden ve sonrasında Erzurum ve Sivas Kongrelerini gerçekleştiren Mustafa Kemal Bey 29 Aralık 1919’da Ankara’ya gelerek buraya yerleşmiştir. Burada bir önemli konu daha vardır ki iletişim bağımsızlığı konusudur.

Mustafa Kemal daha önce İstanbul’dan İnebolu’ya kadar çekilmiş ve kullanılmayan bir telgraf hattının varlığını bilir ve bu hattın Ankara’ya kadar ulaştırılması ve Anadolu’da da bir telgraf ağı kurulması için çalışma başlatır. Sivas kongresi kararlarınca temsil heyeti başkanı sıfatıyla derhal Ankara’da bir meclis toplanması için harekete geçer.

Son mecliste görev yapan bütün mebuslar bu meclise davet edilir ve Ankara’ya intikal edemeyecek olan mebusların yerine de derhal seçim yapılması talimatını verir. Meclisin açılışının 23 Nisan Cuma günü olacağı de Anadolu’daki bütün devlet erkanına telgrafla tebliğ edilir. Bu tebligat yukarıda bahsi geçen telgraf hattının Ankara’ya kadar ulaştırılması yoluyla elde edilen bağımsız iletişim hattı sayesinde yapılmıştır.

Meclisin açılışı ve Atatürk’ün diplomatik dehası

23 Nisan 1920 günü Hacı Bayram camisinde kılınan öğle namazı ve edilen dualardan sonra İttihat ve Terakki partisine ait binada meclis toplanır. İşte burada Mustafa Kemal’in diplomatik ve siyasi olarak ne kadar akıllı bir adam olduğu ortaya çıkar.

Hem dağıtılan son meclisin mebusları bu meclisin doğal üyeleri kabul edilerek meclisin uluslararası alanda meşrutiyetini sağlamıştır, hem de Meclisi Mebusan’da 5 maddesi kabul edilen hayvancılık kanununun son iki maddesi de kabul edilerek meclisin ilk çalışmasının İstanbul’da dağıtılan yasal meclisin devamı olduğu belgelendirilmiş olur ki bu manevra Atatürk’ün diplomatik dehasının ürünüdür. Sonrasında meclis dünya tarihinde bir ilk olarak savaşı yöneten meclis olur.

Devlette devamlılık esası

Türklerde devlette devamlılık esası vardır. 29 ekim 1923’de TBMM tarafından ilan edilen Türkiye Cumhuriyeti devleti yeni kurulan bir devlet değildir. Sadece devletin yönetim şekli değişmiştir. TBMM ile ilgili yazılacak, anlatılacak çok şey var ama yazacak yer yok. Özetle Mustafa Kemal paşa bu meclisle istiklal harbimizi yönetmiş ve kazanmıştır.

1. Dünya savaşını kaybeden ülkeler içinde kendisine imzalatılan barış anlaşmasını tanımayıp tekrar bir savaşa giren ve kazanan taraf olarak yeni bir barış anlaşması yapan tek millet Türk milleti ve tek devlet de Türk devletidir. Bu arada kimse de bana Mustafa Kemal’i padişah göndermişti, yok bilmem kaç bin altın vermişti, harbi ve her şeyi onun emriyle yaptı vs demesin. Yemezler. Bu konuyla ilgili olarak da Necdet Sevinç’in İstiklal harbinde etnik ihanet kitabını okuyabilirler.