Okumuş cahil ile okumamış bilgeyi ayıran en önemli unsur nedir?

Bilmiyorum - cahilim sanırsam.

Kuantum fiziğinden anlamam, beynin çalışma prensibi hakkında fikrim yoktur, insan genomu projesi ilgimi çekmiyor, siyaset bilimi hakkında büyük ekolleri dahi yeterince tanımıyorum, ekonomiyi etkileyen temel etmenleri dahi anlamakta zorlanıyorum - pratik olarak yaklaşayım, gökyüzüne baktığımda yağmurun yağıp yağmayacağını anlamam, iki yüz metrenin tahmini ne kadar uzak olduğunu gözüme kestiremem, yedi basamaktan fazla rakamları okurken zorlanırım, kendi kimlik numaramı sürekli tekrar edip yeniden ezberliyorum, sadece annemin telefon numarasını ezbere biliyorum...

Cahilim ben.

Şimdi soruna geleyim - okumamış bir bilge... Epikuros der ki, bilgelik - erdemlilik ile kol kola gezer. Bilge kişi erdemlerinden vazgeçmez, dingindir. Bu yoldan gidelim...

Cehalet ve bilgeliği aynı denklemde kıyaslamam zor olacaktır. Bilgelik, bilgiye değil, yaşama ve erdeme dayanır - cehaletse belirli bir konudaki bilgisizliği tanımlar. Anlamını daraltıp kapsamını genişlettiğimizde de "eğitimsiz" anlamına gelmektedir. Fakat ikinci anlamında kullanımını yanlış buluyorum. Hayatı boyunca tarlada çalışmış ve kırsalda yaşamış bir insan cahil değildir. Toprağı ekmekte bilgiliyken, benim yetkin olduğum ilimler konusunda cahildir. Bu da - pratik olarak yaklaşırsam, çiftçi kendisini gerçekleştirebilmek noktasında gerekli ve yeterli tüm donanımlara sahiptir. Eğitimsiz olması, o kişiyi "tümüyle" cahil kılmamaktadır - en azından ben de en az onun kadar cahilimdir.

Konuya döneyim, her insan, bir çok alanda cahildir - bunu kabul etmekse bir erdemdir. Diplomasına bakarak, her konuda bilgisi olduğuna inanan bir insan, kendini bilmek noktasında - bu erdeme sahip olamaması sebebiyle cahildir. Bilmediğini bilmemek kadar çirkin bir şey yok şu dünyada. Bilgim yoksa susarım, ama o konuşur.

Bu yüzden, cahilin erdemi olduğunda bilge oluyor; cahilin, erdemi olmadığında "bilgiç" oluyor.

Bu yüzden en tehlikeli cehalet "bilgisizlik" değil, "kendini bilmemektir" diye düşünüyorum.

Okumamış bilge insan ne kadar çok şey bildiğinin farkında değildir çünkü bu bilgi tecrübeye dayalıdır. Herkes öyle zanneder. Okumuş cahil de kendi ufacık bilgisinin kimselerde olmadığını zanneder.