"E" Harfinin Gizem Dolu Kayboluşu!

Çoğu kişi benim gibi severek kitap okuyordur mutlaka ki. Okuduğumuz kitaplar içerisinde binlerce harfi konuk ederler.

Ve yüzlerce sayfada hayat bulan bir roman var ki edebiyat dünyasında ve bu romanın içinde hiç "E" harfinin geçmediğini biliyor muydunuz?

Bildiğiniz gibi ben elimden geldiğince, dağarcığım yettiği ölçüde bir şeyler yazmaya çalışan birisi olarak, böyle bir romanın varlığından sosyal medya sayesinde haberdar oldum ve gerçekten çok etkileyici geldiği için sizlerle de paylaşmak istedim.

Bilirsiniz ki her kısıtlama insana zor gelir. Ve bu kısıtlama özelliklede bir roman içerisinde olursa insan yazım alanın bir anda daraldığını hisseder. Şöyle bir düşünün sadece bir sayfalık bir metin ve içerisinde hiç "E" harfini kullanmadan yazmak istesek ne kadar zorlanacağımız aşikar ortada. Kaldı ki böylesi bir kısıtlama ile bir roman yazmak gerçekten zoru fazlası ile başarmak anlamına geliyor.

Üstelik "E" harfi Fransız dilinde en çok kullanılan ünlü seslerden bir tanesi olduğunu düşürsek.

Dünya üzerinde bir başka benzeri olmayan tek ve çok özel olan bu romanın ismi "La Disparition" yani "Kayboluş".

Yazarı ise Fransız asıllı olan Georges Perec.

Yazar romanında "E" harfini kullanmama gerekçesini ise hayli acı da olsa, isminde ve soy isminde toplam 4 adet "E" harfi bulunuyor olması ise gerçekten ilginç bir tesadüf.

Üstelik yazar tarafından açıklama yapılana değin, hiçbir eleştirmen, romandaki bu olağanüstü şarttan haberdar bile olmamış.

Peki Georges Perec neden böyle bir tercih yapmış olabilir dersiniz.

Yazarımızın buna vermiş olduğu cevap hayatındaki dram dolu yılları anlatıyor aslında.

Çünkü kendisi, "E" harfinin Fransız işbirlikçiler tarafından, Almanlara verilen ve Nazi toplama kampında ölen annesi ve babasını simgelediğini söylüyor.

Fransa'ya göç eden Polonya Yahudisi yoksul bir ailenin tek çocuğu, çocukluk yılları ise İkinci Dünya savaşına rastlar.

Çok zor şartlar altında yaşadığı dönemde önce babasını, ondan yedi yıl sonra da annesini Nazi toplama kampında kaybeder.

Çocukken onların bir bir kayboluşuna tanıklık etmesi, içinde devasa bir boşluk yaratıyor.

Yaşam şartları acı dolu yağmurları ile sürekli bir şekilde yazarımızı hırpalamıştır.

Halası tarafından bakılırken, birden bire evlatlık olarak hiç tanımadığı bir aileye verilmesi ise tenine düşen iri dolu taneleri gibi içini yakmıştır.

Paris Sorbonne Üniversitesi'nde tarih ve sosyoloji eğitimi alır. Kendisini ise yazmaya vererek yaşam yolunu belirlemiştir.

Kelimelere giydirdiği büyülü anlamlar ile kendini ifade ettiği yaşamı ise çalkantılıdır.

Makale ve deneme yazarlığı yanında, bir süre arşivcilik işinde de çalışır.

Bu arada farklı edebiyat tarzları üzerinde çalışma yapan bir gruba dahil olur. Bu grubun üyeleri, dilin sınırlarını genişletmenin peşinde olan kişilerdir. Hatta matematik kurallarından faydalanarak deneysel çalışmalar bile yapmışlardır.

Grup, her türlü dil ve ses oyunu, harf düşmesi, karışık tümce düzeni gibi farklı yollar deneyerek edebiyata değişik bir soluk katmışlardır.

Kayboluş romanı, yazarımızın bu arayışları sırasında doğar.

Alfabetik bir harfi yok sayarak yazdığı romanı ile hem hayatından kaybolanları ölümsüzlüğe taşır hem de dünya çapında bir romana imza atmış olur.

İçinde belirli bir harf kullanılmadan yazılan böylesi eserlere Lipogram adı veriliyor.

Ancak romanın oldukça ilginç başka özellikleri de var.

Romanın bölüm sayısı 26 ki bu durum Fransız alfabesinin harf sayısıyla aynı.

Öte yandan romanın 5. bölümü yok. Neden mi dersiniz? Çünkü ‘E’ harfi Fransız alfabesinde 5. sırada yer alıyor.

Edebi çevreler; yazarın eserinde kullandığı dil oyununa, hayal gücüne, kurgusuna ve mizah duygusuna hayranlıkla yaklaşır. Mucize eser olarak görüp destekler.

1969 yılında yayımlanan roman dünya çapında öyle büyük ilgi görür ki pek çok dile çevrilir.

Türkçe, İngilizce, Almanca, İtalyanca, İspanyolca, Felemenkçe, Rusça, Hırvatça, Sırpça ve Japonca dillerine yapılan çevirilerde "E" harfinin hiç kullanılmaması ise Kayboluş romanını daha da özel hale getirir.

Romanın Türkçeye çeviren ise Cemal Yardımcı'dır.

George Perec'in eserindeki her detayı titizlik ile ele alan Cemal Yardımcı, Türkçe'ye çevirisinde de aynı titizliği korumuştur. 29 harften oluşan Türk alfabesini düşünerek bölüm sayısını 29'a çıkarmıştır. Alfabemizde 6. sırada yer alan "E" harfine dikkat çekmek için de tıpkı yazarın yaptığı gibi 6. bölümü eksik bırakmıştır.

Kendisini yarı yazar olarak tanımlayan, romanın orijinal yapısına katkılar sağladığını savunan yazar Türk edebi çevresinde hayli sert eleştiriler ile karşı karşıya kalmıştır.

Dehşet dolu günlerin acı ile yoğrulduğu çocukluğu, ellerinin arasından kayıp giden anne ve babasını yüreğine gömen ve ruhunu, benliğini sözcüklere emanet eden Perec, 45 yaşında iken akciğer kanserinden hayata gözlerini yumar.

Eserlerinin çoğunda ise hayatından kesitler bulunur. Sivri dilli olmasına karşın sözcükler ile yaptığı büyülü dansı hiçbir zaman unutulmaz.

Son yarım yüzyılın baş yapıtlarından biri olarak kabul edilen ve fantastik bir komplo öyküsünü anlattığı "Kayboluş" romanı ile unutulmazlar listesinde yerini almıştır.

Dostça ve sağlıcakla kalın...

Sibel Erdem - 04.05.2018