İnsan Tek Eşli Mi, Çok Eşli Mi?

Bu konuyu uzun süre araştırdım ve sonunda fikirlerimi yazıyorum. Uzun süredir araştırdığım bilgileri kendi görüşlerimle harmanlayarak paylaşmak istedim. Bilim camiasında bu konu hakkında net bir görüş yok aslında. İnsan hem tek eşliliğe hem de çok eşliliğe uyum sağlayabilen bir varlık. Ve ne tam olarak tek eşli ne de tam olarak çok eşli kabul ediliyor. Dilerseniz sebeplerine bakalım :

Çok Eşlilik Biyolojisi:

Memeli hayvanların %90'dan fazlası çok eşli olarak kabul ediliyor. İlk insanların da buna eğilimi olduğu düşünülüyor. Şimdi sebeplerini biyolojik açıdan inceleyelim:

Erkekler arası rekabet: Çoğu türde bakımı dişiler verir ve bu yüzden seçici konumdadırlar. Erkekler de seçilmek için rekabet ederler ve boynuz, süs, yele vb. geliştirirler.

Çoğu türde bu yüzden erkek hayvanlar daha süslü ve "güzeldir".

Bir tavus kuşunun erkeği ve dişisi farkı bu yüzdendir. ⬇️

Yavru bakım farkı: Yavru bakımı farkından doğan arz talep eşitsizliği rekabeti doğurur ve bu da çok eşliliği. Bir türün erkekleri ve dişileri ne kadar farklıysa rekabet ve dolayısıyla çok eşlilik o kadar fazladır. Tek eşli canlılarda dişi ve erkek birbirine benzer boyuttadır. Mesela çok eşli gorillerde erkek dişinin iki katıdır. Ama insanlarda böyle çok büyük farklar olmadığından tamamen çok eşli sayılmaz. Ayrıca erkek hayvanlar genelde yavru bakımı yapmazlar. Bunun sebebi o yavrunun kendinden olup olmadığından emin olamamalıdır. Erkekler biyolojik olarak hiç bir zaman doğacak yavrunun kendinden olduğundan emin değildir. Ve bu da erkeklerde bir üreme telaşı yaratır ve her fırsatı değerlendirecek, sürekli sperm üretecek şekilde evrimleşmelerini sağlar. Böylece çok sayıda dişi ile çiftleşir ve en az bir yavrunun kendinden olma ihtimalini arttırır. Aslında erkekler dişilere güvenemediğinden çok eşli olurlar. Cinsel seçilim sayesinde kötü olanlar elenir ve iyi olanların genleri gelecek nesillere aktarılır.

Şimdi gelelim dişilerin çok eşliliğine:

Genetik çeşitlilik: Dişi hayvanların çoğu doğada birden fazla erkekle çiftleşir. Bunun en büyük sebeplerinden biri genetik çeşitliliği arttırmaktır. Çünkü bu yararlıdır. Genetik çeşitlilik, popülasyonların değişen çevrelerine uyum sağlamalarına olanak tanır. Daha fazla varyasyon ve genetik çeşitlilik sayesinde, popülasyondaki bazı bireyler, çevre için uygun olan alel varyasonlarına sahip olurlar. Bu yüzden dişiler genelde bu stratejiyi tercih eder.

Sperm Rekabeti

Üstte yazdığım gibi çoğu türde erkekler dişiler için rekabet eder. Bu bazen vücut içinde sperm rekabeti şeklinde olur. Bir dişi birden fazla erkekle çiftleşirse erkeklerin spermleri dişinin vücudunda rekabet eder. Dişiler seçicidir ve en iyisini ister. Bu yüzden birden fazla erkekle çiftleşerek en iyi spermi bulma ihtimalini arttırır ayrıca hamile kalma ihtimalini de arttırır. Ve kadınlar art arda ilişkiye girebilir. Bunun bu yüzden evrimeleşme ihtimali de var. Ve genelde dişi hayvanlar birden fazla erkekten kaynak temin etmeyi de isterler.

• Yavrunun hayatta kalma ihtimalini arttırmak: Bazı türlerde yeni gelen erkekler kendilerinden olmayan yavruları öldürürler. Ve dişiler de bu durumda birden fazla erkekle çiftleşerek babalığı karıştırır ve böylece erkekler kendi yavrusu olduğunu düşünüp öldürmeye kalkmaz.

PEKİ NEDEN TEK EŞLİLİK?

Bildiğimiz gibi insanın yapısı çok eşliliğe de uygun olabilir ama evliliklerin çoğu tek eşlidir ve sadık ve aşık olan insanlarda vardır. Şimdi tek eşliliğin evrimsel faydalarına bakalım:

1- Yavru koruma ve bakımı: Dediğim gibi çoğu türde yavru bakımı için erkeğe ihtiyaç yoktur dişiler yavrulara tek başına bakarlar. Ama insanda durum böyle değildir. İnsan türü iki ayak üzerine evrimeleştikten sonra doğum kanalı daralmış ve büyük beyinli bebeklerimizin doğması için hamilelik süresi kısalmıştır. Bu da erken doğumu ve daha uzun süreli bakımı gerektirmiştir. Ve zaten bizim yavrularımız diğer hayvanlar gibi hemen büyümüyor çok zor ve uzun süreli bakım gerektiriyor ayrıca kadınlar hamilelik döneminde çok savunmasız oluyor ve böyle bir yükü tek başına kaldırmaları çok zor. Bu yüzden diğer hayvanlardan farklı olarak bizde erkeklerin de yavru bakımı yapması gerekir ve kadını koruması gerekir. Ve sürekli farklı farklı dişiler arayan bir erkek bunu yapamaz. Sadık babaların çocuklara gösterdiği ilgi onların daha iyi gelişmesini ve hayatta kalmasını sağlar ve zeki çocuklar ortaya çıkar zaten bir çocuğun en sağlıklı büyüyeceği ortam çekirdek ailedir. Bu yüzden tek eşlilik daha mantıklı bir strateji haline gelir.

2-Aşkın Evrimi: İşte tam da bu sebeple aşk denilen olgu evrimleşmiş olabilir. Aşk bilimsel bir gerçektir. Vazoporessin ve oksitosin hormonları salgılatarak sadakati sağlar. Kendi genlerine en uygun olan insana sadık ve bağlı kalarak en iyi yavruları üretmek ve onlara bakım sağlamak. Böylece erkekler sürekli farklı dişilerle olmak yerine en iyi tek dişiye sadık olabilirler. Ve bence kadın kıskançlığı da bu yüzden evrimleşmiştir.

3-Toplumsal Sorunlar: Çok eşlilik toplumsal istikrarı bozar. İnanılmaz bir ayrım ve ekonomik eşitsizlik yaratır. Bazı erkeklerin hiç eşi olamaz ve bu erkekler yasa dışı yollara başvurabilir ve suç işleyebilir. Ama eğer tek eşlilik olursa her erkeğin ailesi olur ve topluma bir şeyler katmak için uğraşır. Ayrıca çok eşlilik te çocuklar sağlıksız ortamlarda büyür. Kadınlar arasında aşırı rekabet ve olur ve miras kavgaları yüzünden büyük sorunlar ortaya çıkar. En istikrarsız ülkelerin çoğunda çok eşlilik uygulanması tesadüf değildir.

4-Cinsel hastalıklar ve Akraba evliliği: Çok eşlilikte cinsel hastalıklar ve bebek ölümleri artar. Hatta bazen kadınların doğurganlıkları azalabilir çünkü cinsel hastalık yüzünden rahim kanseri bile olabilirler. Çok eşlilik yayılma ihtimalini arttırır. Ve ayrıca bazı erkekler çok eşli olursa çocukların babaları aynı olduğu için çok yararlı olan genetik çeşitlilik azalır darboğaz oluşur ve akraba evlilikleri artar hastalıklı ve sağlıksız nesiller meydana gelme ihtimali artar ve bu yine toplum istikrarını bozar.

SONUÇ: Doğamız hangisi olursa olsun insanı hayvandan ayıran en temel şey irade sahibi olmasıdır. Bizde dürtülerimize karşı koyacak kadar gelişmiş rasyonel bir beyin var. Evrimsel süreçte pre-frontal korteksimiz gelişti ve diğer hayvanlardan farklılaştık zekamızla. Ve dürtülerimize karşı koymamız bizi insan yaptı. Eğer yeterince zeki olmasaydık hayvanlar gibi sadece dürtüsel hareket eder ve gelişemez mağarada kalırdık. Yani doğamızda bu var deyip aldatacak insanlar aslında zeka seviyelerini başından belli ediyor... (Zekaları yok)

Sadakat dolu mutlu günlerle...