Evrim İçin Seks, Seks İçin Evrim!

"Seks evrimi yönlendirir, evrim de seksi." Peki nedir bu seksin öyküsü? Yarım milyar yıl önce seks bulunmadan evvel canlılık nasıl ürüyordu hiç merak ettiniz mi? Bundan tam 700 milyon yıl önce canlılar eşeysiz üreme ile bir nevi kendilerini klonluyorlardı. Bu sadece o kişinin genlerine sahip olması demekti. Ama aynı genler aynı genetik zayıflıklara yol açıyordu. Evrim buna müdahale etmeliydi yoksa canlılık yok olma ile karşı karşıya gelecekti. Ve seksüel üreme ile türler karıştırıldı. Yok olmamanın sırrı sekste gizlidir. Gelin seksin evrimine bir göz atalım ve bu biyolojik serüvenin önemini farklı bir bakış açısı ile birlikte kavrayalım.

İlk ataları: Mercanlar

Seksüel üreme 600 milyon yıl önce modern mercanların ataları tarafından ortaya çıktı. Peki hareket edemeyen bu canlılar nasıl oluyordu da eşeyli üremeyi sağlayabiliyordu? Her yaz her mercan polipi hem sperm hem de yumurta hücresini akıntıya bırakıp başka bir mercan polipinin hücresi ile ile birleşmesini medet umuyordu. Fakat buradaki ayrıntı hala gizemini koruyor. Kendi sperm ve yumurta hücrelerinin birleşmesini engelleyip farklı bir gen arayışında olan mercanlar, türlerin çeşitlenmesinin ilk adımını atmış bulunmakta.

Canlılar kaderlerini ellerine almaya başlıyor

570 milyon yıl önce çok sayıda yeni tür ortaya çıktı. İlk olarak balıklar kaderlerini okyanus akıntısına bırakmak yerine doğrudan dişilerin yumurtalarını hedef alabilir hale geldiler. Fakat bu noktada da sorunlar ortaya çıkmaya başladı. Döllenen yumurtalar savunmasızdı. Ebeveynleri ya yumurtaların başında nöbet bekliyor ya da yumurtaları terk ediyordu. Doğa buna bir çözüm bulmalıydı.

Seksin öncüsü: Köpek balıkları

Bugün insanların seks diye tanımladığı şeyi yarım milyar yıl önce köpek balıkları yarattı. Balıkların yumurtalarının başında nöbet tutması oldukça zordu. 200 milyon yıl sonra köpek balıkları çiftleşmek için yeni bir yol geliştirdi. Bundan 400 milyon yıl önce evrimle penise sahip olan ilk omurgalı köpek balıklarıdır. Köpek balıkları artık erkek sperminin doğrudan dişinin içine atılmasını sağlar. Bu noktada ilk gebeliğin oluşumu da köpek balıklarında görülmüştür. Yeni doğacak nesil artık güven içinde dişi köpek balığının karnında gelişimini tamamlayabilir.

Bu yırtıcı hayvanlar fiziksel anlamda ilk birleşmeyi sağladı fakat işleri oldukça zordu. Erkek dişiyi ön yüzgeçlerinden dişleri ile tutup ters çevirmeli ve penisini haznesine yerleştirmeli. Suyun altında ve fiziksel yapı gereği oldukça zor gözükse de köpek balıkları adeta bir balerin edasıyla bu eylemi gerçekleştirmeyi başarmış. Bu esnada her saldırgan eylemin bir seksüel işlevi bulunmakta. Dişi köpek balıklarının derisi erkeklere göre 2 kat daha kalın ve bütün bu savaşı andıran eylemin üstesinden gelebilecek dirençtedir.

Karaya atılan ilk adım

370 milyon yıl önce özgün bir balık familyası karaya yönelmeye başladı: "tetrapodlar". Tetrapodların balık ataları yumurtaları döllemek için spermlerini suya bırakıyordu. Ancak bu karada işe yaramazdı. Onlar da dahili döllenmeyi geliştirdi. Sonra bunun da ötesine geçtiler: "amniyotik yumurta". Amniyotik yumurta sürüngenlere karaları fetih etme, yayılma ve büyüme imkanı verdi.

Devasa kütleleri ile dinazorlar ve gizemli seks hayatları

12 metre boyunda ve 6 ton ağırlığındaysan nasıl çiftleşirsin? Bugün dinozorların seks hayatları hala gizemini koruyor. Fosil yumurta kalıntıları dinozorların da günümüz kuşları gibi çiftleştiği ve dahili döllenme ile ürediğini bizlere gösteriyor. 160 milyon yıl boyunca dünyaya hüküm sürmüş bu canlı familyasının elbette son derece gelişmiş bir çiftleşme metodu bulunmakta. Fakat fosil kayıtlarına girmiş bir dinozor üreme organı yok. Haklarında bilinen onca bilgiye rağmen çiftleşme serüvenleri hala büyük bir sır.

Ünlü paleontolog Kenneth Carpenter kıyaslamalı anatomiyi kullanarak bu gizemi çözmeye çalışmış. Önce dinozorların kendi familyasından olan timsahları inceleyen Carpenter, su içinde çiftleşen timsahların ağırlıksız bir ortamda bunu yapıyor olmasından ilham alarak dinozorların bu metodu kullanabileceğini düşünmüş. Fakat harita üzerinde yeterli sayıda ve derinlikte tatlı su ortamlarının bulunmayışı bu işlemi geçersiz kılıyor. Ağırlıkları nedeni ile filleri inceleyen Carpenter, dişi fillerin çiftleşme sonrası omurgalarında oluşan kırıkları dinozor ağırlığı ile kıyasladığında hesaplamaları sonucu bunu kaldırabilecek bir kemik anatomisinin bulunmadığını ortaya çıkarıyor. Son olarak kuşları incelemeye karar veriyor. Hızlı çiftleşme, hızlı sperm transferi. Erkek kuş hızlı bir şekilde dişiye spermlerini aktarırken bir yandan kanatlarını çırpıyor. Bir şekilde ağırlığı azaltmayı sağlayan bu yöntem dinozorlar için etkili olabilir mi? Fakat çoğu dinozorun kanatları yok. Carpenter bu olasılığın da üzerini çiziyor. Bu esnada Carpenter' ın aradığı cevap gözlerinin önünde olabilir mi?

"Kedi metodu". Evlerinde kedi besleyen birçok insan dişi kedilerin çiftleşme döneminde nasıl başlarını eğip kuyruklarını kaldırdığını gözlemlemiştir. Carpenter bu metodun dinozorlarda da işe yarayabileceğini söylüyor. Dişi dinozor kafasını eğip çiftleşme organının erkek dinozorun görüş alanına sokarak hem kendi hem de erkeğin işini kolaylaştırmış oluyor. Bu bugüne kadar ortaya atılmış ilk işe yarar açıklama.

En yakın akrabalarımız: Primatlar

Makakları inceleyen bir grup bilim insanının elde ettiği verilere göre çiftleşme sırasında dişi makak ne kadar çok bağırırsa erkeğin boşalma olasılığı o kadar artıyor. Yani dişi makağın gebe kalmak için geliştirdiği bir cinsel seleksiyon. Hayvanlar aleminde cinsel seleksiyonun örnekleri genelde erkeklerde görülür. Dişi genlerini daha başarılı bir genle birleştirme içgüdüsü ile hareket eder. Gösteriş ve ihtişam seks için kendini gösterir. Bu bazı türlerin yok olmasına da neden olmuş. Örneğin irlanda geyiklerinin zamanla boynuzlarındaki büyüme nesillerinin tükenmesine neden olmuştur. Bu hatalı bir cinsel seleksiyon örneğidir.

Peki en yakın akrabalarımızdan olan makaklarda seksin yeri ne? Araştırmacılar makakların seksi sosyalleşmek için yaptıklarını ortaya koyuyor. Bir makak ortalama saat başı çiftleşir. Bu bir anlamda cinselliği insanlar gibi kullandıklarını ortaya koyuyor. Birçok primat seks ile yiyecek değiş tokuş yapar. Seks güçlerini ifade eder, cinsellik de dostluklarını.

İnsanlar için olmazsa olmaz: Seks

Seksin biz insanlar için önemi nedir? Seks bizim için neyi ifade eder? Üremek ve çoğalma iç güdümüzün sınırları aşılmış durumda. Evrim sürecinde insan beyni büyüdü, kafa iskeletimiz vajina kanalından geçemeyecek boyutlara ulaştı. İnsan kadını yeni bir bebek dünyaya getirebilmek için daha erken doğum yapmaya başladı. İlk insanların gebelik süresinin ne kadar olduğu bilinmiyor. Fakat günümüzde bir insan bebeğinin yeni doğmuş bir şempanze yavrusu kadar gelişmiş olabilmesi için hamilelik 21 ay sürmeli. Bu sürenin azalması her doğan insan bebeğinin prematüre olarak dünyaya gelmesi anlamına geliyor. Yani kendisini dünyaya getiren kişiye muhtaç bir yeni nesil. Bu süreçte türün neslinin devamı için aile bağları bir ihtiyaca dönüştü. Bu ihtiyaç aşkın gizemini ortaya çıkarıyor.

Evrim sürecinde kadınların vajina kanalı öne çekilmiştir. Bu esnada penisin kadının vücuduna daha fazla girmesi gerekiyordu bu yüzden evrim boyunca boyu uzamış. Bunun sonucunda insan primatlar arasında en büyük penise sahip tür olmaya hak kazanıyor. Fakat günümüzde artık bunun bir önemi yok. İnsanoğlu üremeyi farklı bir boyuta taşımış durumda. İnsan evrimi kendi ellerine alıyor ve onu çiftleşme eyleminden ayırıyor. 1978 yılında gerçekleştirilen ilk tüp bebek yöntemi ile yavaş yavaş farklı bir çağın kapıları aralandırılmış durumda. Artık cinsel birleşme olmadan döllenme mümkün. Peki sizce bundan 100 ya da 200 yıl sonra ne olacak? Belki insanlar laboratuvar ortamında bir araya getirilen çok sayıda embriyodan istediklerini seçebilecekler. Hastalık riski daha az, daha zeki, daha güzel bir insan ırkı bizleri bekliyor olabilir mi? Fakat bunun sonucu ne olursa olsun insanoğlu için seks artık üremenin ötesinde duygusal bir bağ kurma aracı olarak kullanılıyor. Üreme yöntemleri nereye evrilirse evrilsin "seks" insan için vazgeçilemez.