Türkiye'deki Otomotiv Yatırımlarını Tanıyalım mı?

Daha önceki paylaşımlarımda Devrim, Anadol ve Murat hikayelerini bilgilerinize sunmuştum. Bugün ise Türkiye'de faaliyet gösteren otomotiv firmaları hakkında bir bence ile karşınızdayım.

Türkiye'de üretilen otomobil markaları

1. Tofaş-Fiat ortaklığı

Daha önce bu konuda paylaşım yapmıştım zaten. 1966 yılında Anadol ile başlayan Yerli üretim otomobil maceramız 1971 yılında Tofaş-Fiat ortaklığıyla üretime geçen Murat 124 ile devam etmişti. Tofaş-Fiat fabrikaları bugün en büyük Fiat üretim tesislerinden birisi olarak Bursa'da üretimine devam etmektedir. Özellikle EGEA (Avrupa'daki adıyla TİPO) üretimi sadece Türkiye fabrikalarında yapılmaktadır. Tofaş-Fiat fabrikaları üretiminin yarıdan fazlasını ihraç etmektedir. Ayrıca Türkiye'de pek bilinmese de Tofaş'ın bir de Mısır'da fabrikası vardır ve orada da Bizdeki Kuş serisinin üretimine devam etmektedir. Hatta Murat 124 halen üretilmektedir Mısır fabrikalarında.

2. Renault-Mais ortaklığı

Fransız devi Renault Türkiye'de 1968 yılında OYAK ile ortak olarak Renault MAİS firmasını kurdu ve 1971 yılnda Renault 12 modelinin üretimine başladı. Renault MAİS fabrikaları halen Türkiye'nin önemli ve en büyük üretim tesislerinden birisidir. Renault Clio aracı Avrupa'da sadece Türkiye'de üretilip dağıtılmaktadır.

3. Otosan-Ford ortaklığı

Anadol hikayesini anlattığım bencede Koç Grubunun Ford ile kurduğu orrtaklık neticesinde önce İstanbul'daki Anadol fabrikalarının 1988 yılında Anadol üretimini sonlandırarak Ford Taunus üretimine geçtiğini anlatmıştım. Daha sonra 1990'lı yıllarda Kocaeli Gölcük'te Avrupa'nın en büyük Ford fabrikası kurularak üretim oraya kaydırıldı. Bugün Ford-Otosan fabrikalarında üretilen hafif ticari sınıf araçlar iç piyasa ihtiyacının önemli bir kısmını karşılamakta olup yarıdan fazlası da ihraç edilmektedir.

4. Hyundai-Assan ortaklığı

1990'lı yıllarda Kore'li Hyundai Kocaelin'de ASSAN grubuyla ortak bir üretim tesisi kurarak Accent modelini üretmeye başladı. Daha sonra yatırımlarını geliştiren firma bugün Accent ve İ10 modellerini üretmekte ve Avrupa piyasasına Türkiye'den sevk etmektedir. Hyundai artık içimizden biri gibi benimsenmiş ve piyasada tercih gören bir araba haline gelmiştir.

5. Toyota-Sabancı ortaklığı

1990'lı yıllar dünya devlerinin Türkiye'ye ilgisi ciddi bir artış gösteriyordu. Sabancı grubu Toyota ile ortaklık kurarak Kocaeli'nde bir fabrika kurdu. Bu ortaklık fazla uzun sürmedi ve Sabancı grubu elindeki hisseleri Toyota'ya satarak otomobil üretiminden çekildi. Nedeni ise şuydu: Sabancı grubu aynı zamanda diğer bir Japon otomotiv üreticisi Mitsubishi ile de ortaklık kurmuştu. Bu çerçevede hem Adana'da Mitsubishi-Temsa adıyla otobüs üretiyor hem de Mitsubishi otomobillerini ithal edip satıyordu. Buna karşı çıkan Totoya ya alın, ya satın dedi, Sabancı da hisselerini satmayı tercih etti. Bugün Toyota kendi başına Türkiye'de üretim yapmaya devam ediyor.

6. General Motors - Opel

Yukarıda da belirttiğim gibi 1990'lı yıllar Türkiye'nin cazibe merkezi olduğu yıllardı. O dönemde Amerikan GMC otobotiv grubu elindeki Opel markasının Almanya dışında bir ülkede daha üretilmesi için çalışma başlattı ve İzmir Torbalı'da 1994 yılında Opel Vectra arabalarının üretimeine geçti. O dönemde bu araçlar çok ilgi görse de GMC ile hükümet arasındaki bazı gerilimler neticesinde 2000 yılından sonra Opel fabrikaları Türkiye'den sökülerek Mısır'a taşındı. Opel için General Motors Türkiye'de bir ortaklık kurmadı. Opel Türkiye A.Ş adıyla kendisi firma kurmuştu.

7. Honda Türkiye

Japon Devi Honda da 1990'lı yıllarda Türkiye'ye ilgi gösteren firmalardan biriydi. Onlar da 1996 yılında Honda Türkiye A.Ş adıyla bir firma kurarak İstanbul'da Otomobil üretimine başladı. Honda Civic modeli uzun yıllardır Türkiye'de üretilmekteydi. Ancak Honda Türkiye fabrikaları 2021 yılında kapatılma kararı alındı. Honda artık Civic modelinin üretimini sonlandırıp Hibrit otomobil üretimine geçeceğini ve bu üretimi de Türkiye'de yapmayacağını duyurdu.

8. Türk Silahlı Kuvvetleri Tuzla Jeep Fabrikası

Aslında Jeep 1954 yılında kurmuştu Türkiye fabrikasını. Ancak Amerika'dan getirilen parçaların sadece montajı yapılıyordu. Yerli bir taşeron ağı veya tedarikçisi yoktu. Bu fabrika uzun yıllar Türk silahlı kuvvetlerine Nato çerçevesinde araç temin etti. 1986 yılında fabrika Türk silahlı kuvvetlerine devredildi. 1988 yılında Yıldız Teknik üniversitesi Türkiye'de üretilecek bir model tasarımı geliştirdi. Bu araç Tuzla Jip adıyla 1990 yılından 2006 yılına kadar üretilmeye devam edildi. Tuzla jeep T, Tuızla Jeep GT ve Tuzla Jeep GTD adlarıyla modeller üretilip ihracata yönelik sertifikasyonları yapıldı ama 2006 yılında hükümet tarafından hiçbir açıklama yapılmadan bu fabrika kapatıldı.

9. Arçelik- Lambretta ortaklığı

1960'li yıllarda iç piyasanın ucuz pikap tarzı nakliye aracı ihtiyacını gören Vehbi Koç İtalyan otomotiv firması Lambretta ile bir ortaklık kurdu. Bu ortaklık çerçevesinde 200 cc haba soğutmalı motora sahip motosiklet ruhsatıyla satışa sürülen Lambretta triportör üretimine girişti. 1960lı ve 70'li yıllar boyu üretilen bu ürün 1980 yılında üretimden kalktı. Bugün birçok markette bu araçlar nostalji abidesi olarak süs mahiyetinde kullanılsa da 1980'li yıllara kadar birçok kişinin ekmek teknesiydi.

Bunlar otomobil sınıfı ürünlerdi. Ayrıca 1990'lı yıllarda Fransız Peugeot firması da Türkiye'de üretim yapmak için girişimde bulunmuş ama zamanın başbakanı Ecevit (o zamanlar Zonguldak milletvekiliydi) Zonguldak'ta fabrika kurmalarına izin verdi. Firma ise hem nakliye, hem de tedarikçi ağı nedeniyle Bursa-Kocaeli bölgesi veya İzmir, Mersin gibi liman şehirlerinden yer istedi. Ecevitin direnci yüzünden Peugeot Türkiye fabrikası kurulamadı. Yine Karsan grubu New-York taksi için bir otomobil tasarımı ve prototipi yaptı ama nedenini bilmediğimiz bir geekçeyle bu aracı Türkiye'de satışa sürmedi.

Bunlara ilave olarak Mercedes-Benz Kamyon ve Otobüs fabrikası, Mitsubishi-Temsa Otobüs fabrikası, Man-Neoplan otobüs fabrikası, BMC hafif ticari araç fabrikası, İveco hafif ticari araç fabrikası, Karsan hafif ticari araç fabrikası, Turkar 4X4 araç fabrikası, Tümosan Traktör, Uzel traktör, Türk-Fiat traktör, Hattat traktör, Başak traktör gibi daha birçok motorlu araç üreten fabrikamız var. Öyle ki 2014 yılında bir STK faaliyeti çerçevesinde Los Angeles'a gitmiştik. Orada bizi taşıyan otobüsler Temsa üretimiydi ve bize büyük mutluluk vermişti. Türk malı otobüse Amerika'da binmek. Yani Otomotiv üretimi konusunda dünyanın gerisinde olduğumuzu da söylemek insafsızlık olur.